Adı Cumhuriyet Şarkısı için 5 Sınıf Etkinliği

Sözleri panoda görmek ile onlarla çalışmak farklı şeylerdir: çocuk eksik bir dizeyi tamamlayınca ya da karışık dizeleri sıraya koyunca sözleri gerçekten okur. Bu yazıda, söz ve müziği Gülçin Güneş'e ait "Adı Cumhuriyet" şarkısının sözlerinden hazırlanmış beş sınıf etkinliği var: söz tamamlama, karışık dizeler, yarım dizeleri eşleştirme, sözcük ve hece avı, emanet kutusu. Hepsinin cevap anahtarı yazının içinde.

Başlamadan önce

Metinleri bir belge düzenleyiciye kopyalayıp yazdırabilirsiniz. Üç noktayı baştan söyleyelim:

• Dizeleri değiştirmeyin. Boşluklar dışında sözler olduğu gibi kalsın. Şarkının tam metni için Adı Cumhuriyet şarkı sözleri, video ve nota sayfasına bakabilirsiniz.
• Kâğıdın altına eser sahibini yazın. "Söz ve müzik: Gülçin Güneş" satırı, eser sahibinin tek ricasını yerine getirir.
• Önce şarkıyı dinletin. Videoyu bir kez izleyip kâğıtları sonra dağıtmak çalışmayı kolaylaştırır; çocuk boşluğu ezgiyi hatırlayarak doldurabilir.

Etkinlikleri sınıfa göre şöyle seçebilirsiniz. 1–2. sınıfta söz tamamlamanın A düzeyini tahtada, hep birlikte ve sözlü yapın; emanet kutusunda yazı yerine çizim isteyin. 3–4. sınıfta 1, 2, 3 ve 5. etkinlikler uygundur. 5–8. sınıfta hepsini deneyebilirsiniz; özellikle 1. etkinliğin C ve D düzeyleri ile 4. etkinlikteki hece avı bu yaşa uygundur. Kâğıtlar dağıtıldıktan sonra her etkinlik on ile on beş dakikada biter.

Dört derslik plana yerleştirme

Şarkıyı dört derslik planla öğretiyorsanız etkinlikler aşağıdaki gibi oturur. Hangi kıtanın hangi derste öğrenildiğine göre seçtik; böylece çocuk henüz görmediği bir kıtayla karşılaşmaz.

• 1. dersten sonra: Emanet kutusu (5. etkinlik). İkinci kıtada "emanet" sözcüğü geçti. İsterseniz 1. etkinliğin C düzeyini de verin; o yalnızca birinci kıtayı kullanır.
• 2. ders: Üçüncü kıta öğreniliyor. 1. etkinliğin B düzeyi ile 2. etkinlik bu kıtaya dayanır. Uzun sözcükleri hecelerine ayırdığınız bölümde 4. etkinlikteki hece avını da yapabilirsiniz.
• 3. dersten sonra: Dördüncü kıta da bitti; artık 1. etkinliğin A ve D düzeyleri ile 3. etkinlik kullanılabilir.
• 4. ders: 3. etkinliği ikinci yarıları kapalı vererek ezber kontrolüne çevirin; sözcük avını sözlü yapın. Törene yakın bu derste yeni bir kâğıt işi eklemeyin; zaman altyapıyla çalışmaya kalsın.

1. Söz tamamlama

Çocuk dizedeki eksik sözcüğü bulup boşluğa yazar. Dört düzey var; aynı sınıfta farklı düzeyleri aynı anda dağıtabilirsiniz. Yazımı zor sözcükleri (cumhuriyet, tartışılmaz, anlatılmaz) tahtanın bir köşesine yazmak işi kolaylaştırır.

A düzeyi: sözcük kutulu

Sözcük kutusu: nesillere · Atatürk'ten · emanet · millete · cumhuriyet

1. ______ bizlere büyük emanet
2. Herkes bilsin bunun adı ______
3. Fikri hür vicdanı hür şanlı ______
4. Atam'dan ______ adı cumhuriyet
5. Yepyeni ______ gelecek günlere

B düzeyi: sözcük kutusuz (3. kıta)

1. Çek bayrağı göklere ______
2. Dalgalansın ______ sonsuzluklara
3. Al rengi beyaz ile hep ______
4. Miras bu ______ bize bin yıl geçse de

C düzeyi: yazımı zor sözcükler (1. kıta)

1. Egemenlik milletindir ______
2. Bir güç var ki yaşanır ______

D düzeyi: iki sözcük eksik (ortaokul)

1. Çek ______ göklere ______
2. Atatürk'ten ______ büyük ______
3. Yepyeni ______ gelecek ______
4. Miras bu ______ bize bin ______ geçse de

Cevap anahtarı. A: 1. Atatürk'ten, 2. cumhuriyet, 3. millete, 4. emanet, 5. nesillere. B: 1. maviliklere, 2. şanıyla, 3. yükseklerde, 4. değer. C: 1. tartışılmaz, 2. anlatılmaz. D: 1. bayrağı, maviliklere; 2. bizlere, emanet; 3. nesillere, günlere; 4. değer, yıl.

Boşlukların hepsi aynı uzunlukta bırakıldı; böylece çocuk sözcüğü boşluğun boyundan tahmin edemez. Kâğıdı kendiniz yeniden düzenlerseniz bunu koruyun. Değerlendirirken sözcüğün doğru seçilmesini esas alın, yazım hatasını ikinci plana koyun. Erken bitiren çocuğa "Dizeyi boşluğuyla birlikte yüksek sesle oku; sözcük ezgiye oturuyor mu?" diye sorabilirsiniz.

2. Karışık dizeler

Üçüncü kıtanın dört dizesi aşağıda karışık sırayla veriliyor. Çocuk, dizelerin şarkıdaki sırasını yanlarına yazar: ilk söylenene 1, sonra gelene 2 ve böyle devam eder. Bu etkinlik için yalnızca üçüncü kıtayı seçtik; çünkü ilk iki kıtada dize çiftleri, dördüncü kıtada ise bir dize iki kez söylendiği için tek bir doğru sıra çıkmaz.

1. Dalgalansın şanıyla sonsuzluklara
2. Miras bu değer bize bin yıl geçse de
3. Çek bayrağı göklere maviliklere
4. Al rengi beyaz ile hep yükseklerde

Cevap anahtarı. Şarkıdaki sıra, listedeki numaralarla: 3 – 1 – 4 – 2. Yani şarkıda önce listedeki 3. dize, ardından 1., 4. ve 2. dizeler söylenir.

Çocuklar sırayı videoyu dinleyerek kendileri kontrol edebilir. Dört dizeyi şerit kâğıtlara yazıp tahtaya dizdirirseniz çalışma bütün sınıfın işi olur; bu durumda sırayı bir çocuk ya da bir grup söyler, diğerleri onaylar.

Karışık sözcükler

Aşağıdaki üç dizenin sözcükleri yer değiştirmiş. Çocuk sözcükleri doğru sıraya koyup dizeyi defterine yazar. Büyük harfle yazılmış sözcük, dizenin başı için ipucu verir.

1. büyük emanet Atatürk'ten bizlere
2. sonsuzluklara Dalgalansın şanıyla
3. hep beyaz yükseklerde rengi ile Al

Cevap anahtarı. 1. Atatürk'ten bizlere büyük emanet; 2. Dalgalansın şanıyla sonsuzluklara; 3. Al rengi beyaz ile hep yükseklerde.

3. Yarım dizeleri eşleştirme

Altı dizenin ilk yarısı aşağıda numaralı, ikinci yarıları ise karışık sırayla harfli verilmiş. Çocuk her numaranın karşısına doğru harfi yazar.

1. Atatürk'ten bizlere
2. Herkes bilsin
3. Çek bayrağı
4. Al rengi beyaz ile
5. Fikri hür vicdanı hür
6. Yepyeni nesillere

a) hep yükseklerde
b) gelecek günlere
c) şanlı millete
d) büyük emanet
e) göklere maviliklere
f) bunun adı cumhuriyet

Cevap anahtarı. 1-d, 2-f, 3-e, 4-a, 5-c, 6-b.

Sınıf düzeyi yüksekse ikinci yarıları kapatıp yalnızca ilk yarıları verebilirsiniz; bu durumda etkinlik ezber kontrolüne dönüşür. Eşleştirmeyi ikişerli yaptırırsanız çocuklar dizeleri birbirine sesli okur ve yanlış eşleşmeyi kulakla da yakalar.

4. Sözcük ve hece avı

Bu etkinlik için çocuklara sözlerin tam metni gerekir; metni şarkı sözleri sayfasından yazdırabilirsiniz. Sayımları o metne göre yaptırın: ilk iki kıtada dize çiftleri iki kez yazılı olduğu için sayılar buna göre çıkar.

Sözcük avı

1. "emanet" sözcüğü sözlerde kaç kez geçiyor?
2. "cumhuriyet" sözcüğü kaç kez geçiyor?
3. "hür" sözcüğü kaç kez geçiyor?
4. Hem "emanet" hem "cumhuriyet" sözcüğü geçen dize hangisi?
5. Sözlerdeki en uzun sözcük hangisi? Kaç harfli?

Hece avı (4. sınıf ve ortaokul)

Çocuklar her dizeyi alkışlayarak hecelerine ayırır ve hece sayısını dizenin yanına yazar. İpucu olarak Türkçede her hecede tek bir ünlü bulunduğunu hatırlatın: hece sayısı ünlü sayısına eşittir. Sonra sorun: Hece sayısı diğerlerinden farklı olan dizeler hangileri?

Cevap anahtarı. Sözcük avı: 1. 4 kez. 2. 4 kez. 3. 2 kez. 4. "Atam'dan emanet adı cumhuriyet" (dördüncü kıtada iki kez yazılı). 5. "sonsuzluklara", 13 harfli. Hece avı: 11 farklı dizenin 9'u 12 heceli. "Bir güç var ki yaşanır anlatılmaz" 11, "Yepyeni nesillere gelecek günlere" ise 13 heceli.

Bu sayımlar yalnızca yazılı metne aittir; hecelerin şarkıda notalara nasıl dağıldığını sayımdan çıkarmayın. Yine de "Sizce dizelerin çoğu neden aynı uzunlukta?" sorusu ortaokul sınıflarında güzel bir konuşma açar.

5. Emanet kutusu

Şarkının ikinci ve dördüncü kıtalarında "emanet" sözcüğü geçer. Bu etkinlik sözcüğü çocuğun kendi dünyasına taşır. Bir kutu (ayakkabı kutusu yeter) hazırlayın ve üstüne "Emanet kutusu" yazın.

1. Hazırlık (5 dakika): Çocuklara "Emanet nedir?" diye sorun ve cevapları tahtaya yazın. Cevapları düzeltmeyin; konuşma ilerledikçe ortak bir cümle kendiliğinden çıkar.
2. Yazma (10 dakika): Her çocuk bir kâğıt şeritte şu cümlelerden birini tamamlar: "Bana emanet edilen şey ..." ya da "Sınıfımıza sonra gelecek çocuklara bırakmak istediğim şey ...". Küçük sınıflar bunu çizerek yapar.
3. Kutuya bırakma: Şeritler kutuya atılır. Ad yazmak zorunlu değildir; kimse kendi şeridini okumak zorunda kalmaz.
4. Okuma (5 dakika): İsteyen çocuk kutudan bir şerit çeker ve sınıfa okur. Cevapların iyisi kötüsü yoktur; öğretmenin işi sözcüğe bağlamaktır: "Bunu nasıl korursun?"
5. Şarkıyla bağ: "Atam'dan emanet adı cumhuriyet" dizesini söyletin ve sorun: "Şarkıdaki emanet ile kutudaki emanetler arasında ne fark var?"

Çocukların yazdığı şey bir ağaç, bir bahçe ya da bir arkadaşlık olabilir; hepsi kabul edilir. Şeritleri çalışma sonunda sınıf panosuna asabilirsiniz.

Sınıf düzeyine göre uyarlama: 1–2. sınıfta çizim ve tek sözcük yeter. 3–4. sınıfta tek cümle isteyin. 5–8. sınıfta şeridin yerine üç cümlelik kısa bir yazı verebilirsiniz: "Bana emanet edilen şey ...", "Onu şöyle koruyorum ...", "Yarın şuna bırakmak istiyorum ...". Yazılar bittikten sonra çocuklar üçlü gruplarda birbirinin yazısını dinleyebilir.

Kısaca

Beş etkinlik de sözleri değiştirmeden kullanıyor: eksik sözcükleri bulmak, dizeleri sıraya koymak, yarım dizeleri birleştirmek, sözcükleri ve heceleri saymak, "emanet"i çocuğun kendi cümlesine taşımak. Hangisini seçeceğiniz sınıfın düzeyine ve süreye bağlı; ilk ikisi en kısa sürede uygulananlardır. Kâğıtların altına "Söz ve müzik: Gülçin Güneş" yazmayı unutmayın.

Sözlerin anlamı üzerine konuşmak isterseniz Adı Cumhuriyet sözlerinin anlamı yazısındaki sorulara, şarkıya hareket eklemek için 29 Ekim şarkılarına hareket ve koreografi fikirlerine, tören dışında derste oynanabilecek oyunlar için Cumhuriyet temalı 8 müzik oyunu yazısına bakabilirsiniz. Her etkinliği kendiniz hazırlamak yerine hazır etkinlik arıyorsanız Müzik Etkinlikleri Dijital Kitap 121 etkinlik içeren bir PDF kitaptır.