Adı Cumhuriyet Sözlerinin Anlamı (Dize Dize)

Bir şarkıyı ezberlemek ile söylediği sözün ne dediğini bilmek farklı şeylerdir; ikisini aynı derste birlikte kazandırmak mümkündür. Bu yazıda söz ve müziği Gülçin Güneş'e ait "Adı Cumhuriyet" şarkısının sözlerini dize dize ele alıyoruz: hangi sözcük anlam taşıyor, çocuğa nasıl sorulur, hangi sınıf düzeyinde ne işe yarar. Sonda tören sunucusu için üç kısa metin ve sözleri şiir gibi okumak için bir düzen de bulacaksınız. Şarkının tam sözleri, videosu ve notası için Adı Cumhuriyet şarkı sözleri, video ve nota sayfasına bakabilirsiniz.

Bu yorumlar nasıl okunmalı?

Aşağıdakiler, şarkıyı sınıfta okuyan bir müzik öğretmeninin okumalarıdır; Gülçin Güneş'in kendi açıklaması değildir. Bir şarkı sözünün tek bir doğru yorumu olmaz. Bu yüzden her dizenin altında kesin bir hüküm değil, bir okuma ve sınıfa sorulabilecek bir soru bulacaksınız. Çocuk sizinkinden farklı bir yorum getirirse, sözcüğe dayandığı sürece o da değerlidir.

Şarkının ilk iki kıtasında her dize çifti iki kez söylenir; burada her dizeyi bir kez ele alıyoruz. Çalışmayı kısa tutun: bir kıtaya üç dakika ayırmak çoğu zaman yeter. Sözleri değiştirmeden okuyun ve eser sahiplerini anın: söz ve müzik Gülçin Güneş'e, nota düzenlemesi Murat Keskin'e aittir.

Dize dize anlam

1. kıta: Egemenlik ve anlatılamayan güç

"Egemenlik milletindir tartışılmaz"
Egemenlik, bir ülkede son sözü söyleme yetkisidir; "milletindir" bu yetkinin halka ait olduğunu söyler. "Tartışılmaz" burada "konuşmak yasak" demek değil, "üzerinde pazarlık edilmez, kesindir" demektir. Küçük çocuklara şöyle açabilirsiniz: sınıfta ortak bir karar verilecekse son söz tek bir kişide değil, hepimizdedir. Sınıfa soru: Sınıf olarak bir karar aldığımızda kararı kim vermiş olur?

"Bir güç var ki yaşanır anlatılmaz"
Bu dize bir tanım vermiyor, bir duyguyu işaret ediyor: anlatması zor ama yaşanan bir güç. Çocuğa kendi yaşadığı, anlatması zor bir şeyi sormak iyi bir kapıdır: bayram sabahı, bir maçta herkesle birlikte bağırmak, törende salonun bir anda sessizleşmesi. Sınıfa soru: Anlatması zor ama yaşadığın bir şey var mı?

2. kıta: Emanet ve adı

"Atatürk'ten bizlere büyük emanet"
Emanet, korunması için birine bırakılan değerli şeydir. Dize iki şeyi birden söylüyor: emanet büyüktür ve "bizlere", yani şarkıyı söyleyenlere bırakılmıştır. Cumhuriyet 29 Ekim 1923'te ilan edildi ve Atatürk onun ilk cumhurbaşkanı oldu; çocuklara emanetin kimden geldiğini bu iki bilgiyle bağlayabilirsiniz. Sınıfa soru: Sana emanet edilen bir şeyi nasıl korursun?

"Herkes bilsin bunun adı cumhuriyet"
Bir okuma şöyle: birinci kıtada adı söylenmeyen "güç" ile bu kıtadaki "emanet" burada bir isim buluyor, cumhuriyet. "Herkes bilsin" ise bir duyuru gibidir; şarkıyı söyleyen sınıf bu bilgiyi salona duyuruyor. Bu okumayı çocuklara hazır vermeyin. Sınıfa soru: İlk kıtadaki "güç" ile bu kıtadaki "emanet" aynı şey olabilir mi?

3. kıta: Bayrak ve miras

"Çek bayrağı göklere maviliklere"
Bayrak çekmek, bayrağı göndere çekmek demektir; çocuk bu fiili bayrak töreninden tanır. Dizede bayrağın gideceği yer göklerdir, maviliklerdir; dizenin içinde yukarı doğru bir hareket vardır. Sınıfa soru: Bayrak çekme töreninde kim ne yapar?

"Dalgalansın şanıyla sonsuzluklara"
Dalgalanmak, rüzgârda dalga dalga kıpırdamaktır. "Şan" ün ve onur demektir; "şanıyla" sözü bayrağın kendi onuruyla dalgalanmasını dile getirir. "Sonsuzluklara" çoğul bir sözcüktür ve bitmeyen uzaklıkları anlatır. Sınıfa soru: Bir şeyin çok uzun süre yaşamasını istiyorsak ne yapmalıyız?

"Al rengi beyaz ile hep yükseklerde"
Al, kırmızının parlak tonudur; çocuklar bu sözcüğü İstiklal Marşı'nın ilk dizesindeki "al sancak"tan tanır. Dize bayrağın iki rengini sayıyor, kırmızıyı ve beyazı; "hep yükseklerde" ise bayrak her zaman yüksekte kalsın diye bir dilektir. Sınıfa soru: "Al" sözcüğünü başka nerede duydun?

"Miras bu değer bize bin yıl geçse de"
Miras, geçmişten bugüne kalandır. Dize mirasın bir "değer" olduğunu söylüyor: para ya da eşya değil, korunması gereken bir şey. "Bin yıl geçse de" ise bu değerin zamanla eskimemesini diler; "geçse de" kalıbı "geçse bile" anlamına gelir ve ortaokulda dilbilgisi örneği olarak da kullanılabilir. Sınıfa soru: Bize miras kalan ama elimizle tutamadığımız bir şey var mı?

4. kıta: Özgür düşünce ve gelecek nesiller

"Fikri hür vicdanı hür şanlı millete"
"Fikri hür" düşüncesi özgür, "vicdanı hür" vicdanı özgür demektir. Bu eski bir söyleyiştir; çocukların günlük konuşmasında yoktur, bu yüzden açıklamak gerekir. "Şanlı millete" ise bu özgür düşünceli, özgür vicdanlı topluluğa seslenir. Sınıfa soru (ortaokul): Düşüncenin özgür olması ile vicdanın özgür olması aynı şey midir?

"Atam'dan emanet adı cumhuriyet"
Bu dize kıtada iki kez, ikinci ve son dize olarak geçer; sözlerin son dizesi de budur. İkinci kıtadaki "Atatürk'ten bizlere büyük emanet" dizesiyle yan yana konunca "Atam" sözcüğü Atatürk'ü anan bir söyleyiş olarak okunur: emanet yine var, adı yine cumhuriyet. Sınıfa soru: İkinci kıtada "Atatürk'ten", burada "Atam'dan" deniyor; sence neden?

"Yepyeni nesillere gelecek günlere"
Nesil, aynı dönemde yaşayan kuşaktır. Emanetin yönü burada değişiyor: geçmişten bugüne gelen emanet "yepyeni nesillere" ve "gelecek günlere" doğru gidiyor. Böylece şarkı, Atatürk'ten bugünün çocuklarına, onlardan yarının çocuklarına uzanan bir zincir olarak okunabilir. Sınıfa soru: Sen bu emaneti sonra kime vereceksin?

Sınıf düzeyine göre sorular

Yukarıdaki soruların yanında, sınıfınıza göre seçebileceğiniz üç kısa liste:

1–2. sınıf

• Şarkıda bayrağı nereye çekiyoruz?
• Şarkıda en çok hangi sözcüğü duydun?
• Sana bir şey emanet edildi mi? Onu nasıl korudun?
• En çok hangi dizeyi seviyorsun? Neden?

Bu yaşta amaç tanım öğretmek değil, sözcüğü çocuğun günlük bir deneyimiyle buluşturmaktır.

3–4. sınıf

• Sınıfta bir karar verirken son söz kimde olmalı? Bunun "Egemenlik milletindir" dizesiyle ilgisi ne olabilir?
• "Atatürk'ten" ve "Atam'dan" sözcükleri kimi anlatıyor? Neden iki ayrı söyleyiş var?
• "Al" hangi renk? Bayrağın renklerini şarkıdaki hangi dize anlatıyor?
• Cumhuriyet hangi tarihte ilan edildi? Bu tarihi her yıl nasıl anıyoruz?

5–8. sınıf

• "Tartışılmaz" ve "yaşanır anlatılmaz" dizeleri yan yana düşünüldüğünde ne söylüyor olabilir?
• "Fikri hür vicdanı hür" dizesinde düşünce ile vicdan neden ayrı ayrı anılmış olabilir?
• "Miras bu değer bize bin yıl geçse de" dizesindeki "değer" ile kastedilenler neler olabilir?
• Şarkıda emanetin yönü nasıl değişiyor? İkinci ve dördüncü kıtayı karşılaştırın.
• Emanet edilen bir şeyi korumak ile sahiplenmek arasında fark var mı?

Doğru ya da yanlış cevabı olmayan sorular seçin ve çocuktan cevabını sözcüğe bağlamasını isteyin: "Hangi sözcükten böyle düşündün?"

Tören sunucusu için üç kısa metin

Bu metinler Lumbadore için yazılmış örneklerdir; okulunuza göre değiştirebilirsiniz. Üçünde de söz ve müzik sahibinin adı geçer, çünkü eser sahibinin tek ricası budur.

Çok kısa:

Şimdi söz ve müziği Gülçin Güneş'e ait "Adı Cumhuriyet" şarkısını dinleyeceğiz.

Orta uzunlukta:

Cumhuriyet, 29 Ekim 1923'te ilan edildi. Şarkımızın bir dizesi, cumhuriyeti bize bırakılmış büyük bir emanet olarak anlatıyor. Söz ve müziği Gülçin Güneş'e ait "Adı Cumhuriyet" şarkısını şimdi sınıfımızın korosundan dinleyeceğiz.

İki öğrenci sunucuyla:

Sunucu 1: Bir ülkede son sözü kim söyler? Şarkımız bu soruya ilk dizesiyle yanıt veriyor: "Egemenlik milletindir tartışılmaz."

Sunucu 2: Şarkıda bir de emanetten söz ediliyor: Atatürk'ten bizlere bırakılan büyük emanet, cumhuriyet.

Sunucu 1: Söz ve müziği Gülçin Güneş'e ait "Adı Cumhuriyet" şarkısını şimdi korumuz söyleyecek.

Metni büyük puntoyla bir kâğıda yazdırın ve provada sesli okutun. Yarım dakikayı geçmeyen sunuşlar salonu bekletmez. Bu metinleri programın akışına nasıl oturtacağınızı görmek için 15 dakikalık örnek 29 Ekim programına bakabilirsiniz.

Sözleri şiir gibi okumak

Şarkıyı hiç söylemeden, yalnızca sözleriyle bir okuma parçasına çevirebilirsiniz. Şarkı sözü şiir değildir; ama kıtalara bölünmüş yapısı ve tekrarları koro hâlinde okumaya elverişlidir. Programa "şiir" değil "Adı Cumhuriyet (şarkı sözü)" diye yazmak, dinleyicinin iki türü karıştırmasını önler. Burada da aynı rica geçerli: okumadan önce sözlerin Gülçin Güneş'e ait olduğunu belirtin. Bir okuma düzeni:

1. 1. kıta: Yarım sınıf ilk dize çiftini okur, diğer yarım sınıf aynı çifti yineler. Şarkıda da bu çiftler iki kez söylenir.
2. 2. kıta: Aynı düzen sürer; bu kez gruplar yer değiştirir.
3. 3. kıta: Dört öğrenci birer dize okur. Bu kıtada tekrar olmadığı için her dize yeni bir sestir.
4. 4. kıta: İki öğrenci "Fikri hür vicdanı hür şanlı millete" ve "Yepyeni nesillere gelecek günlere" dizelerini okur; "Atam'dan emanet adı cumhuriyet" dizesini, iki kez, bütün sınıf birlikte söyler.

Sözleri değiştirmeden okuyun ve okuma boyunca ritmi sabit tutun. Programınıza gerçek şiirler de koymak isterseniz, sınıf düzeyine göre seçilmiş örnekler ve sesli okuma teknikleri için 29 Ekim şiirleri yazımıza bakabilirsiniz.

Anlam çalışmasında sık yapılan hatalar

• Tanımı ezberletmek: "Emanet: korunması için bırakılan şey" diye tahtaya yazdırmak sözcüğü ezberletir, kavratmaz. Önce çocuğun kendi cümlesini dinleyin.
• Tek doğru yorumu dayatmak: Çocuğun yorumu sözcüğe dayanıyorsa kabul edin. "Hangi sözcükten anladın?" sorusu yorumu sözün üstüne oturtur.
• Çalışmayı uzatmak: Anlam konuşması şarkının önüne geçerse çocuk şarkıdan soğur. Bir kıtaya üç beş dakika ayırın, sonra şarkıya dönün.
• Güncel tartışmalara çekmek: Egemenlik gibi sözcükler yetişkin tartışmalarına açıktır. Konuşmayı çocuğun günlük hayatındaki karşılıklarda tutun: sınıf kararı, sıra beklemek, bir görevi paylaşmak.
• Sözleri sadeleştirip öyle söyletmek: Anlamı çocuk diline çevirmek konuşmada yapılır; şarkıda sözler olduğu gibi söylenir.

Kısaca

"Adı Cumhuriyet"in sözleri kısa dizelerle büyük kavramlar kuruyor: egemenlik, emanet, miras, özgür düşünce, yeni nesiller. Dizeleri açarken yorumu çocuğa bırakın, sözcüğe dayanmasını isteyin; konuşmayı üç beş dakikayla sınırlayın ve söz ve müziğin Gülçin Güneş'e ait olduğunu anmayı unutmayın. Sözleri kâğıt üzerinde çalıştırmak isterseniz Adı Cumhuriyet sınıf etkinlikleri yazısındaki çalışma kâğıtlarına, şarkıyı öğretmeden önce çocuklara anlatılacak hikâyeler için Cumhuriyet marşları ve hikâyeleri yazısına bakabilirsiniz.