Cumhuriyet Temalı Müzik Etkinlikleri: Tören Dışında Derste Yapılabilecek 8 Oyun

Cumhuriyet Bayramı haftası yalnızca tören provasıyla geçmek zorunda değil. Tören bölümünde yer almayan sınıflar ya da prova dışında kalan ders saatleri, Cumhuriyet temasını müzik dersinin kazanımlarıyla birleştirmek için iyi bir fırsattır. Bu yazıda tören dışında, sıradan bir müzik dersinde oynanabilecek sekiz Cumhuriyet temalı oyun bulacaksınız. Her oyun için sınıf düzeyini, süreyi, gereken malzemeyi, nasıl oynandığını ve neyi öğrettiğini yazdık. Oyunların çoğu enstrüman gerektirmez ve kalabalık sınıflarda da uygulanabilir.

Oyunları kullanmadan önce

Her oyun beş ila on beş dakika sürer. Bir kırk dakikalık derse bir ya da iki oyun koymak yeterlidir; oyunları art arda dizmek dersi dağıtır. Oyunun sonunda bir iki dakikalık kısa bir konuşmayla oyunun neyi öğrettiğini çocukla birlikte söyleyin: "Bugün sözcüklerin de ritmi olduğunu keşfettik." Bu kapanış, oyunu bir eğlenceden bir öğrenme anına çevirir.

1. Sözcük ritmi

Sınıf: 1–4. sınıf · Süre: 10 dakika · Malzeme: tahta ya da kartlar

Tahtaya Cumhuriyet temalı sözcükler yazın: bayrak, bayram, Cumhuriyet, egemenlik, Atatürk, emanet. Sınıf her sözcüğü hecelerine göre alkışlar: "Cum-hu-ri-yet" dört alkış, "bay-rak" iki alkış. Ardından sözcükleri dört vuruşluk kalıplara yerleştirin. Örneğin "bayrak, bayrak, Cumhuriyet" ya da "bayram, bayram, bayram, bayram". Sınıf kalıpları önce konuşarak, sonra yalnızca alkışlayarak söyler. Son aşamada gruplar kendi dört vuruşluk sözcük kalıplarını oluşturup sınıfa sunar.

Neyi öğretir: Hece ile ritim arasındaki ilişkiyi, dört vuruşluk birim duygusunu ve ritmik yaratıcılığı.

2. Kayıp dize

Sınıf: 2. sınıf ve üstü · Süre: 10 dakika · Malzeme: tahta

Öğrendiğiniz bir 29 Ekim şarkısının sözlerini tahtaya yazın. Örneğin söz ve müziği Gülçin Güneş'e ait "Adı Cumhuriyet" şarkısının ilk iki kıtası bu oyun için uygundur, çünkü her dize çifti iki kez tekrar eder. Sınıf şarkıyı bir kez tahtaya bakarak söyler. Ardından bir dizeyi silin ve şarkıyı yeniden söyletin. Her turda bir dize daha silinir; son turda tahtada yalnızca dize başlarındaki ilk sözcükler kalır.

Neyi öğretir: Ezberi oyunla pekiştirir ve çocuğa şarkının yapısını, yani hangi dizelerin tekrar ettiğini fark ettirir. Şarkının sözleri ve videosu Adı Cumhuriyet yazımızda yer alıyor.

3. Kırmızı kart, beyaz kart

Sınıf: Okul öncesi ve ilkokul · Süre: 5–10 dakika · Malzeme: bir kırmızı ve bir beyaz kart

Sınıf bildiği bir şarkıyı söylerken siz elinizde kırmızı ya da beyaz kartı kaldırırsınız. Kırmızı kart güçlü, beyaz kart yumuşak söylemek demektir. Kartı şarkının ortasında değiştirin; çocuklar anında tepki vermelidir. Birkaç turdan sonra kartları bir öğrenciye verin ve sınıfı o yönetsin.

Neyi öğretir: Dinamik kavramını, yani güçlü ve yumuşak söyleme farkını, ve şefi izleme alışkanlığını. Çocuk "güçlü" ile "bağırmak" arasındaki farkı da bu oyunda öğrenir; kırmızı kartta bağıran sınıfa "güçlü ama güzel" diye hatırlatın.

4. Marş mı, ninni mi?

Sınıf: 1–4. sınıf · Süre: 10 dakika · Malzeme: farklı karakterde kısa müzik parçaları

Kendi müzik arşivinizden farklı karakterde dört beş kısa parça seçin: bir marş, bir ninni, bir oyun havası, sakin bir çalgı parçası. Her parçadan otuz saniye dinletin. Çocuklar dinlerken müziğin karakterine göre hareket eder: marşta yerinde yürür, ninnide sallanır, oyun havasında hafifçe zıplar. Her parçadan sonra sorun: "Neden yürüdük? Neden sallandık?"

Neyi öğretir: Tempo ve karakter kavramlarını. Çocuk marşın neden yürüyüş temposunda yazıldığını bedeniyle keşfeder. Bu oyun, Cumhuriyet marşlarını öğretmeden önce güzel bir giriş olur; marşların bağlamını anlatma yollarını Cumhuriyet marşları ve hikâyeleri yazımızda topladık.

5. Cumhuriyet tombalası

Sınıf: 2. sınıf ve üstü · Süre: 15 dakika · Malzeme: ritim tombalası kartları

Ritim kalıplarıyla oynanan bir tombala oyunu Cumhuriyet temasıyla birleştirilebilir. Öğretmen bir ritim kalıbını alkışlar, çocuklar kartlarında o kalıbı bulup işaretler. Bir sırayı tamamlayan öğrenci "Tombala" demek yerine o sıradaki kalıplardan birini alkışlar ve aynı ritimle Cumhuriyet temalı bir sözcük ya da kısa bir ifade söyler: "Kut-lu ol-sun" ya da "Cum-hu-ri-yet" gibi. Bu oyun için Ritimbala ritim tombalası gibi hazır bir set kullanabilirsiniz.

Neyi öğretir: Ritim kalıplarını duyarak tanımayı ve ritmi sözcükle eşleştirmeyi.

6. Sesli zaman çizgisi

Sınıf: 3. sınıf ve üstü · Süre: 15 dakika · Malzeme: tarih kartları

Kartlara şu tarihleri yazın: 1921, 1923, 1933, 2023 ve bugün. Her kartın arkasına bir müzik görevi yazın. Örneğin 1921 kartının arkasına "İstiklal Marşı'nın kabul edildiği yıl: ayağa kalkın ve bir an sessiz durun", 1933 kartının arkasına "Onuncu Yıl Marşı'nın ilk dizesini birlikte söyleyin", bugünün kartına "Bu yıl öğrendiğimiz 29 Ekim şarkısının bir dizesini söyleyin". Gruplar kartları doğru sıraya dizer, ardından sırayla her kartın görevini yerine getirir.

Neyi öğretir: Tarihi bağlamı müzikle birleştirir ve marşların hangi dönemde yazıldığını kalıcı kılar.

7. Sembol domino

Sınıf: 2–4. sınıf · Süre: 10–15 dakika · Malzeme: müzik sembolü domino kartları

Müzik sembolleriyle oynanan bir domino, Cumhuriyet haftasında küçük bir eklemeyle temaya bağlanabilir. Çocuklar dominoyu normal kurallarla oynar, ama her eşleştirmeden sonra eşleştirdikleri sembolün adını söyler ve o sembol bir nota değeri ise değerini alkışla gösterir. Oyunun sonunda sınıf, masadaki domino zincirinden dört sembol seçip bunlarla bir ritim kalıbı oluşturur ve kalıbı "Cumhuriyet" sözcüğüyle söyler. Bu oyun için Müzik Domino gibi bir set kullanılabilir.

Neyi öğretir: Müzik sembollerini tanımayı ve sembolü sesli bir karşılıkla eşleştirmeyi.

8. Sınıfın kendi marşı

Sınıf: 3. sınıf ve ortaokul · Süre: 15–20 dakika · Malzeme: kâğıt, kalem

Sınıfı dört beş kişilik gruplara ayırın. Her grup Cumhuriyet temalı dört satırlık bir metin yazar. Kural basittir: her satır eşit sayıda heceden oluşmalı ve yürüyüş temposunda söylenebilmelidir. Gruplar metinlerini önce ritimli konuşma olarak, yerinde yürüyerek sunar. İsteyen gruplar metne iki üç sesli basit bir ezgi bulabilir. Ortaokulda en beğenilen metin sınıf panosuna asılabilir.

Neyi öğretir: Hece ölçüsü ile ritim arasındaki ilişkiyi, grup içinde birlikte üretmeyi ve yaratıcı yazmayı.

Hangi oyun hangi sınıfa?

• Okul öncesi: Kırmızı kart, beyaz kart.
• 1. ve 2. sınıf: Sözcük ritmi, kırmızı kart beyaz kart, marş mı ninni mi, kayıp dize.
• 3. ve 4. sınıf: Kayıp dize, Cumhuriyet tombalası, sesli zaman çizgisi, sembol domino, sınıfın kendi marşı.
• Ortaokul: Sesli zaman çizgisi, sınıfın kendi marşı; sözcük ritmi oyunu ortaokulda iki ya da üç grubun aynı anda farklı kalıplar söylediği çok katmanlı bir çalışmaya dönüştürülebilir.

Oyunları ders planına yerleştirmek

Bir kırk dakikalık derste oyunlar en iyi iki yerde çalışır: ısınmadan hemen sonra, dersin enerjisini yükseltmek için, ya da dersin son on beş dakikasında, öğrenileni pekiştirmek için. Tören provası yapılan bir haftada provanın sonuna konan kısa bir oyun, çocuğun provadan yorgun değil keyifli ayrılmasını sağlar. Daha fazla etkinlik fikri arıyorsanız enstrüman olmadan müzik dersi yazımızdaki on iki etkinliğe ve yıl boyu kullanılabilecek etkinlikler için Müzik Etkinlikleri Kitap Seti'ne göz atabilirsiniz.

Kalabalık sınıfta oyunları yönetmek

Otuz kişilik bir sınıfta oyun, kurallar baştan net değilse kısa sürede gürültüye dönüşür. Her oyunun başında üç şeyi söyleyin: oyunun nasıl başlayacağını, nasıl duracağını ve sıranın nasıl geçeceğini. Durma işareti için sesinizi değil, önceden anlaşılmış bir işareti kullanın: elinizi kaldırmanız, bir tef vuruşu ya da kısa bir ezgi. Sınıf işareti duyduğunda herkesin olduğu yerde donması, oyunun bir parçası hâline getirilebilir.

Grup oyunlarında grupları önceden belirleyin ve her grubun bir sözcüsü olsun. Sözcü, grubun sırası geldiğinde sunumu başlatır ve gruptaki konuşmayı toparlar. Oyunlarda kazanan ve kaybeden ayrımını öne çıkarmayın; özellikle tombala ve domino gibi oyunlarda "ilk biten" yerine "doğru alkışlayan" ödüllendirilirse sınıf sonuca değil öğrenmeye odaklanır.

Oyun sırasında gözlem

Oyunlar not vermek için değil, sınıfı tanımak için iyi bir fırsattır. Oyun sırasında şu üç şeyi gözleyin: Kim ritmi sabit tutabiliyor? Kim şefi izleyebiliyor? Kim gruba liderlik etmeye istekli? Bu gözlemler, tören korosunda grup liderlerini ve solo görevlerini belirlerken işinize yarar.

Kısaca

Cumhuriyet Bayramı haftasında müzik dersi yalnızca tören provasından ibaret değildir. Yukarıdaki sekiz oyun Cumhuriyet temasını ritim, dinamik, tempo, nota sembolleri ve yaratıcı yazma gibi müzik dersinin temel kazanımlarıyla birleştirir. Her derse bir ya da iki oyun koyun, oyunun sonunda neyi öğrendiğinizi çocukla birlikte söyleyin ve oyun sırasında sınıfınızı gözleyin. Böylece bayram haftası, tören dışında kalan sınıflar için de anlamlı bir müzik haftasına dönüşür.