29 Ekim Şarkılarına Hareket ve Koreografi Eklemek: Sınıf Düzeyine Göre Fikirler

Hareket, bir 29 Ekim şarkısını hem çocuk hem izleyici için daha canlı kılar. Çocuk sözleri bedeniyle daha kolay hatırlar, izleyici ise sahnede yalnızca sesi değil bir görüntüyü de izler. Ama hareket ölçüsüz eklendiğinde şarkının önüne geçer: çocuk nefes nefese kalır, sözler kaybolur, sahne bir jimnastik gösterisine döner. Bu yazıda 29 Ekim şarkılarına hareket eklerken uyulacak üç ilkeyi, sözcükten harekete nasıl gidileceğini, sınıf düzeyine göre hareket fikirlerini, aksesuar kullanımını ve koreografiyi öğretme sırasını anlatıyoruz.

Üç temel ilke

1. Hareket sözü taşır, sözün önüne geçmez

Her hareket, şarkının bir sözcüğünü ya da imgesini görünür kılmalıdır. Sözle bağı olmayan, yalnızca "güzel görünsün" diye eklenen hareketler çocuğun dikkatini sözden uzaklaştırır. Kendinize her hareket için şunu sorun: Bu hareket hangi sözcüğü anlatıyor?

2. Hareket nefesi bozmaz

Büyük hareketler, yani kolların tamamen kaldırılması, dönmeler, eğilmeler, şarkının uzun tutulan seslerine ya da dize aralarına konmalıdır. Hızlı söylenen bir dizenin ortasında yapılan büyük bir hareket, çocuğun nefesini keser ve sesi düşürür. Söylerken zorlanan bir yer varsa önce o yerdeki hareketi küçültün.

3. Herkes yapabilmeli

Koreografi, sınıfın en zorlanan öğrencisine göre kurulur. Sınıfın yarısının yapamadığı bir hareket sahnede dağınık görünür. Basit ama herkesin aynı anda yaptığı bir hareket, karmaşık ama yarım kalan bir hareketten her zaman daha etkilidir.

Sözcükten harekete: örnek bir uygulama

Koreografiyi kurmanın en kolay yolu şarkının sözlerinden anahtar sözcükleri seçmek ve her birine bir hareket bulmaktır. Söz ve müziği Gülçin Güneş'e ait "Adı Cumhuriyet" şarkısının sözleri bu yöntem için iyi bir örnek sunar:

• "Çek bayrağı göklere maviliklere": İki kol yavaşça yukarı kalkar, sanki bir bayrak göğe çekiliyormuş gibi.
• "Dalgalansın şanıyla sonsuzluklara": Yukarıdaki kollar iki yana açılır ve yavaşça dalgalanır.
• "Al rengi beyaz ile hep yükseklerde": Eller önce göğüs hizasında birleşir, sonra yeniden yukarı uzanır.
• "Atam'dan emanet adı cumhuriyet": Sağ el kalbin üzerine konur. Bu dize şarkıda tekrar ettiği için hareket de tekrar eder ve şarkının en tanıdık anı hâline gelir.
• "Yepyeni nesillere gelecek günlere": Her çocuk elini yanındaki arkadaşına doğru uzatır, sıra boyunca bir zincir oluşur.

Şarkının ilk iki kıtasında her dize çifti iki kez söylendiği için, hareketler de iki kez tekrar eder. Bu tekrar, küçük yaşta bile koreografinin hızlı oturmasını sağlar. Şarkının sözlerini ve öğretme planını Adı Cumhuriyet yazımızda bulabilirsiniz. Bu yöntemi seçtiğiniz her şarkıya uygulayabilirsiniz: önce anahtar sözcükleri işaretleyin, sonra her birine sade bir hareket bulun, en son hareketlerin nefesi bozup bozmadığını kontrol edin.

Sınıf düzeyine göre hareket fikirleri

Okul öncesi

Bu yaşta hareketler yerinde, büyük ve tekrarlı olmalıdır. Üç dört hareket bir şarkı için yeterlidir. Çocuklar yer değiştirmez; herkes kendi yerinde el, kol ve gövde hareketleri yapar. Halka biçimi bu yaş için idealdir: çocuklar el ele tutuşup yavaşça döner, durur, kollarını kaldırır. Okul öncesi için yazdığımız kısa tekerleme-şarkıların hareketlerini okul öncesi ve 1. sınıf şarkıları yazımızda ayrıntılı anlattık.

1. ve 2. sınıf

El ve kol hareketlerine basit adımlar eklenebilir: bir adım öne, bir adım geri, yerinde dönüş. Bu yaşta sağ ve sol karışıklığı sık görülür. Öğretmen çocuklara karşı durarak hareketi gösteriyorsa bir ayna gibi davranmalıdır: çocuklardan sağ ellerini kaldırmalarını istediğinizde siz sol elinizi kaldırın. Böylece çocuk sizi taklit ettiğinde doğru eli kaldırmış olur.

3. ve 4. sınıf

Bu yaşta formasyon değişimleri eklenebilir. İki sıra yer değiştirebilir, koro bir dize boyunca yarım daireden düz sıraya geçebilir ya da sıralar sırayla eğilip kalkarak bir dalga oluşturabilir. Formasyon değişimleri şarkının dize aralarına ya da müzik arasına konmalıdır; söylenen bir dizenin ortasında yer değiştirmek sesin düşmesine yol açar.

Ortaokul

Ortaokul öğrencisi çocukça bulduğu hareketlerden çekinir. Bu yaşta stilize, sade ve ritmik hareketler daha iyi karşılanır: beden perküsyonu, sıralar arasında gecikmeli hareketler, kanon gibi kaydırılan kol hareketleri. Beden perküsyonuyla ilerlemenin basamaklarını beden perküsyonunda ilerleme yazımızda anlattık. Ortaokulda koreografiyi öğrencilerle birlikte kurmak da iyi bir yoldur; kendi buldukları hareketi daha istekli yaparlar.

Ortaokulda koreografiyi öğrencilerle kurmak

Ortaokulda koreografiyi hazır vermek yerine öğrencilerle birlikte kurmak, hem katılımı hem de sahnedeki özgüveni artırır. Ama süreç yönlendirilmezse tartışmaya ve zaman kaybına dönüşür. Şu üç adımlık yöntem süreci derli toplu tutar:

1. Sözcükleri dağıtın: Şarkının anahtar sözcüklerini seçin ve her birini dört beş kişilik bir gruba verin. Her grup kendi sözcüğü için bir hareket bulur. Kural basittir: hareket dört vuruşu geçmemeli, herkes tarafından yapılabilmeli ve nefesi kesmemelidir.
2. Sunun ve seçin: Gruplar hareketlerini sınıfa gösterir. Sınıf her sözcük için bir hareket seçer; seçimi siz son hâline getirirsiniz. Benzer hareketleri birleştirin, fazla karmaşık olanları sadeleştirin.
3. Birleştirin ve yazın: Seçilen hareketler şarkının sırasına konur ve hareket kâğıdına yazılır. Bundan sonra koreografi sınıfındır; değişiklik ancak sınıfla birlikte yapılır.

Bu yöntemle kurulan koreografide her öğrenci en az bir hareketin "sahibi" olur. Sahnede kendi grubunun bulduğu hareketi yapan öğrenci, ona dışarıdan verilmiş bir hareketi yapan öğrenciden belirgin biçimde daha istekli görünür. Süreç yaklaşık bir ders saati alır; üç haftalık bir hazırlıkta bu süre rahatça ayrılabilir.

Aksesuar: bayrak, kurdele ve kartlar

Aksesuar, hareketi büyütür ve sahnede renk yaratır, ama her aksesuar yeni bir risk de getirir: düşürülebilir, karışabilir, unutulabilir. Aksesuar kullanacaksanız şu kurallara uyun:

• Bayrağa saygı: Türk bayrağı sahnede bir oyuncak gibi kullanılmamalı, yere değdirilmemeli ve üzerine basılmamalıdır. Bayrak sallanan bir harekette çocukların bayrağı sıkıca tuttuğundan ve sallarken birbirine çarpmadığından emin olun. Bayrağın düşme ihtimali olan karmaşık hareketlerde bayrak yerine kırmızı ve beyaz kurdeleler kullanmak daha uygundur.
• Kurdele: Kırmızı ve beyaz kurdeleler hafiftir, dalgalanma hareketini görünür kılar ve düştüğünde bir sorun yaratmaz. Kurdele boyunu çocuğun kol boyuyla sınırlı tutun; uzun kurdeleler dolaşır.
• Kartlar: Ortaokulda sözcük ya da harf kartları bir dizede birlikte kaldırılarak bir sözcük oluşturabilir. Kartların sırası provada sabitlenmeli ve her kartın arkasına sahibinin numarası yazılmalıdır.
• Aksesuarın şarkı dışındaki yeri: Aksesuar kullanılmayan bölümlerde nerede tutulacağı belirlenmelidir. Elde sallanan bir kurdele, söylenen dizeden dikkati dağıtır.

Aksesuarsız, sade bir sahnenin de çok etkili olabileceğini unutmayın. Kostüm ve dekor olmadan güçlü bir sahne kurmanın yollarını kostüm ve dekor olmadan gösteri yazımızda topladık.

Koreografiyi öğretme sırası

1. Önce şarkı: Hareketler, sözler oturduktan sonra eklenir. Söz ve hareketi aynı anda öğrenen çocuk ikisinden birini eksik öğrenir.
2. Hareket kâğıdı: Her hareketi anahtar sözcüğüyle birlikte bir kâğıda yazın: "göklere: kollar yukarı", "emanet: el kalbe". Bu kâğıt hem sizin hem de sınıf öğretmeninin elinde dursun.
3. Sözsüz hareket: Şarkıyı siz söylerken çocuklar yalnızca hareketleri yapsın. Hareketlerin yeri böylece oturur.
4. Birleştirme: Çocuklar hem söyleyip hem hareket eder. Ses düşüyorsa hareketleri küçültün.
5. Sahnede deneme: Hareketler sahnede, gerçek dizilimle denenir. Sınıfta rahat yapılan bir kol hareketi, sahnede yan yana duran çocukların birbirine çarpmasına yol açabilir.

Sahnede hareket alanı

Hareketli bir şarkıda her çocuğun kollarını iki yana açabileceği kadar alanı olmalıdır. Dizilimi kurarken çocuklardan kollarını iki yana açmalarını isteyin ve birbirine değmeyecek biçimde aralarındaki mesafeyi ayarlayın. Sahne bu mesafe için darsa iki yana açılan hareketleri yukarı doğru hareketlerle değiştirin. Kısa boylu çocuklar önde, uzun boylular arkada durmalıdır; arkadaki sıra hareketleri biraz daha yukarıda yaparsa her iki sıranın hareketi de salondan görünür. Dizilim ve sahne düzeninin ayrıntıları için sınıf gösterisinde sahne düzeni yazımıza bakabilirsiniz.

Sık yapılan hatalar

• Her sözcüğe hareket: Her sözcüğe bir hareket eklemek şarkıyı bir işaret diline çevirir ve çocuğu yorar. Dize başına bir hareket yeterlidir.
• Hareketi son provada eklemek: Son hafta eklenen hareket ya sözü ya hareketi unutturur.
• Uzun tutulan seste küçük hareket, hızlı dizede büyük hareket: Tam tersi olmalıdır.
• Öğretmenin sahnede hareket etmemesi: Küçük yaşta çocuk hareketleri öğretmeninden izler. Öğretmen görünür bir yerde hareketleri onlarla birlikte yapmalıdır.

Kısaca

29 Ekim şarkılarına hareket eklerken üç ilkeye bağlı kalın: hareket sözü taşır, nefesi bozmaz ve herkes tarafından yapılabilir. Koreografiyi şarkının anahtar sözcüklerinden kurun, hareketleri sınıf düzeyine göre büyütüp küçültün, aksesuarı ölçülü ve bayrağa saygıyla kullanın. Önce şarkıyı, sonra hareketi öğretin ve hareketleri mutlaka sahnede, gerçek dizilimle deneyin. Böyle kurulan bir koreografi, şarkıyı süslemekle kalmaz, çocuğun onu hatırlamasını da kolaylaştırır.