Ortaokul Müzik Etkinlikleri: 4-8. Sınıf Rehberi

Ortaokul müzik etkinlikleri ilkokuldakilerin biraz büyütülmüş hâli olmamalıdır. Beşinci sınıftan sekizinci sınıfa çocuk hem sesini hem kendine bakışını değiştirir; şarkı söylemek bir gün keyiftir, ertesi gün utanç sebebi. Etkinlikleri bu gerçeğe göre kurmak, dersin sevilip sevilmeyeceğini belirler. Bu yazıda yaş grubuna uygun etkinlik türlerini, ders akışını ve kullanılabilecek bir dijital kaynağı anlatıyorum.

Ortaokul müzik etkinlikleri neden ayrı düşünülmeli

Küçük çocuklar bir oyunu tekrar tekrar oynamaktan sıkılmaz. Ortaokulda ise tekrar hızla eskir. Öğrenci bu etkinliği daha önce yaptığını fark ettiği anda dikkati kapanır. Bu yüzden etkinlik havuzunun geniş olması, yani aynı kazanıma farklı yollardan ulaşabilmeniz önemlidir.

İkinci fark sosyal baskıdır. Yaşıtlarının önünde tek başına şarkı söylemek ya da ritim çalmak birçok öğrenci için zordur. Grup çalışması, eşli çalışma ve beden perküsyonu gibi etkinlikler bu baskıyı dağıtır, çünkü kimse tek başına izlenmez. Ses değişimi dönemindeki öğrencilerde bu durum daha da belirgin hale gelir.

Hangi etkinlik türleri işe yarar

Ortaokul sınıflarında en az dirençle karşılaşan türler genellikle öğrencinin kendi kararını verebildiği etkinliklerdir. Bir ritim kalıbını gruplarla tamamlamak, verilen dört ölçüye kendi eşliğini eklemek ya da bir şarkıya hareket düzeni bulmak buna örnektir. Hazır cevabı olmayan görevler öğrenciyi yarışmadan çıkarıp üretmeye çeker.

Doğaçlama ve küçük besteler

Doğaçlamadan kaçınan öğretmenler çok olur, çünkü sınıf yönetimi zorlaşacak gibi görünür. Aslında sınırları net çizilmiş bir doğaçlama güvenlidir: yalnızca beş nota, yalnızca iki ölçü, yalnızca soru ve cevap biçimi. Konuyla ilgili müzik dersinde doğaçlama etkinlikleri yazısında adım adım bir başlangıç var.

Grup çalışması ve ritim

Ritim çalışmasını üç ya da dört kişilik gruplara bölmek sınıfı sakinleştirir. Her grup kendi kalıbını bulur, sonra hepsi ortak bir parçada birleşir. Burada öğretmenin işi kalıbı vermek değil, çerçeveyi çizmektir. Süre, tempo ve kullanılacak sesler önceden söylenirse gürültü kontrol altında kalır.

Dijital bir kitap dersi nasıl kolaylaştırır

Müfredata Uygun Ortaokul Müzik Etkinlik Kitabı dijital kitap olarak hazırlanmış ve dördüncü sınıftan sekizinci sınıfa uzanan elli etkinlik içeriyor. Katalogda müfredata uygun olarak tanımlanıyor. Yine de hangi kazanımla eşleştiğini kullanmadan önce kendi yıllık planınızla karşılaştırmanız doğru olur.

Dijital biçimin ilk avantajı, ders öncesinde kitabı baştan sona çevirmeden istediğiniz etkinliğe doğrudan gidebilmenizdir. İkincisi, sınıfın akıllı tahtasına yansıtabilmenizdir. Üçüncüsü de PDF olduğu için istediğiniz sayfayı yazdırabilmenizdir. Böylece kitap, yıllık plan ile gerçek ders arasında köprü görevi görür.

Çocukların yaşı arttıkça kitaptan çok sınıfın havasını okumak gerekir. Kitabı bu yüzden reçete değil, havuz olarak kullanın. Her hafta bir etkinliği olduğu gibi uygulamak yerine, grubun o günkü enerjisine göre iki üç etkinlikten birini seçmek daha doğru sonuç verir.

Kitabı sınıfa taşımadan önce iki üç etkinliği kendiniz deneyin. Bir etkinliği önce çalışma arkadaşınızla ya da evde denemek, sınıfta hangi yönergenin eksik kaldığını gösterir. Eksik yönergeyi kendi cümlenizle yeniden yazmak, öğrencilerin işi anlamasını hızlandırır.

Bir ders akışı nasıl kurulur

Kırk dakikalık bir ortaokul dersi için basit bir iskelet işe yarar: kısa bir ısınma, ana etkinlik, ürünü paylaşma ve kapanış. Isınma için müzik dersi ısınma etkinlikleri yazısındaki fikirlerden birini seçebilirsiniz. Ana etkinliği ise kitaptan alırsınız.

Paylaşma bölümü atlanmamalıdır. Öğrenciler ürettiklerini sınıfa gösterdiğinde, yani bir grup kendi ritmini çaldığında, diğerleri dinleyici olur. Bu kısa an dersin sosyal yükünü eşitler. Süre kısıtlıysa her gruba yalnızca bir dakika verilebilir.

Kapanışta tek cümlelik bir geri bildirim almak yeterlidir. Öğrenciye o gün en çok neyi sevdiğini sormak, bir sonraki dersin seçimini şekillendirir.

Ses değişimi dönemindeki öğrenciyle çalışmak

Yedinci ve sekizinci sınıfta bazı öğrencilerin sesi değişmeye başlar, bazılarınınki henüz çocuk sesidir. Aynı sınıfta ince ve kalın sesler yan yana bulunur. Şarkı söyletirken tek bir ses aralığı dayatmak, sesi değişen öğrenciyi sessizliğe iter. Şarkıyı iki farklı başlangıç notasından denemek ve öğrencinin rahat ettiği yerden katılmasına izin vermek bu sorunu hafifletir.

Sesi hiç zorlamayan etkinlikler de seçilebilir. Beden perküsyonu, ritim kartlarıyla çalışma ve dinleme görevleri bu gruba girer. Sesi değişen öğrenci bu etkinliklerde geride kalmaz, hatta dersin öne çıkan ismi olabilir. Amacınız kimseyi sahneye çıkarmak değil, herkesin müzikle bağını sürdürmesidir.

Etkinliği derse almadan önce bakılacaklar

Bir etkinliği planınıza yazmadan önce üç ölçüte bakın. Bunlar öğrencinin kendi kararını verebileceği bir nokta bulunması, etkinliğin hazırlıksız bir sınıfta da kırk dakikada bitebilmesi ve ortaya bir sonraki derste yeniden kullanılabilecek bir ürün çıkmasıdır.

1. Öğrenci en az bir noktada kendi seçimini yapıyor mu?
2. Etkinlik özel bir hazırlık gerektirmeden başlayabiliyor mu?
3. Ortaya çıkan ürün sonraki derste yeniden kullanılabiliyor mu?

Örnek olarak bir altıncı sınıf ritim dersini düşünün. Öğretmen tahtaya dört kutu çizer ve her kutu bir vuruşu temsil eder. Gruplar kutuları kendi seçtikleri sesle doldurur: el çırpma, diz vurma, parmak şıklatma. Sonra iki grup kalıplarını birleştirir ve sınıf birlikte çalar. Etkinlik için enstrüman gerekmez. Ertesi hafta kutu sayısını artırarak aynı iş genişletilir.

Sınıf düzeyine göre dönem planı örneği

Dört kademeli basit bir çerçeve, kitaptaki etkinlikleri dönemlere yerleştirmeyi kolaylaştırır. Dördüncü ve beşinci sınıflarda oyunla pekiştirilen ritim ve nota tanıma ağırlık taşır. Altıncı sınıfta eşli çalışma ve küçük gruplarla üretim öne çıkar. Yedinci ve sekizinci sınıflarda ise dinleme, yorumlama ve ortak proje daha çok yer bulur.

Bu yalnızca bir öneridir; sizin sınıfınızın düzeyi bambaşka olabilir. Yıl başında on dakikalık bir gözlem dersi yapıp öğrencilerin neleri bildiğini görmek, planı gerçeğe oturtur. Kitabı bu gözlemin ardından yıllık plana yerleştirmek en sağlıklısıdır.

Birden fazla şubenin aynı kaynağı kullanması gerekiyorsa dijital kitap kategorisine göz atmak faydalı olur. Ürün sayfaları yaş aralığını ve etkinlik sayısını ayrı ayrı gösterir.

İlgiyi korumanın küçük yolları

Ortaokulda ilgiyi korumak, tek bir büyük hamleden çok küçük tutarlılıklarla olur. Her dersin başında aynı kısa ritüeli yapmak, öğrencilerin ne bekleyeceğini bilmesini sağlar. Müzik seçiminde öğrencilerin önerisine yer vermek de dersi onların kılar. Ayrıntılı yöntemler için ortaokulda müzik dersine ilgiyi korumak yazısına bakabilirsiniz.

Bir de değerlendirme meselesi var. Öğrenciyi notla korkutmak yerine gelişimi izlemek ortaokulda daha verimli sonuç verir. Gözlem notu tutmak, küçük bir portfolyo hazırlamak ya da akran geri bildirimi almak bunun için yeterli araçlardır.