Çocuk Müzik Çalışmak İstemiyorsa Ne Yapmalı? 5 Sebep, 5 Çözüm

Başlarken hevesliydi, üç ay sonra her çalışma zamanı pazarlığa dönüştü. Bu, müzik eğitiminin en sık yaşanan ve en yanlış yönetilen aşaması. Çocuk müzik çalışmak istemiyor cümlesinin altında çok farklı sebepler olabilir ve hepsine aynı tepkiyi vermek — ısrar ya da hemen bırakma — genelde yanlış sonuç verir. Önce hangi "istemiyorum" olduğunu bulmak gerekiyor.

Beş farklı isteksizlik, beş farklı çözüm

• Zorlanıyor: Parça seviyesinin üstünde, her oturuşunda başarısızlık yaşıyor. Çözüm parçayı kolaylaştırmak, bir adım geri gitmek. Çocuklar zorluktan değil, sürekli başarısızlıktan kaçar.
• Sıkılıyor: Parçayı zaten çalabiliyor, aynı şeyi tekrarlıyor. Çözüm yeni malzeme ya da aynı parçayı farklı biçimde çalmak.
• Yorgun: Çalışma saati okuldan hemen sonraya ya da gecenin sonuna denk geliyor. Çözüm saati değiştirmek. Bu, en kolay çözülen ama en az akla gelen sebep.
• İlişki bozulmuş: Öğretmenle ya da sizinle çalışma anı gergin geçiyor. Çözüm çalışmayı denetlemekten çıkıp eşlik etmeye dönmek, gerekirse öğretmen değiştirmek.
• Gerçekten ilgilenmiyor: Müziğin kendisi ona bir şey söylemiyor. Bu da mümkündür ve saygı duyulması gereken bir cevaptır.

Sebebi bulmak için tek yol var: sormak. "Neden çalışmak istemiyorsun?" değil — bu soru savunmaya iter. Bunun yerine "Çalışırken en sevmediğin kısım hangisi?" deneyin. Cevap genelde şaşırtıcı derecede net gelir.

Sebebi ayırmak için üç günlük küçük bir gözlem

Konuşma her zaman net cevap vermeyebilir; özellikle küçük çocuklar sebebi tarif edemez. Üç gün boyunca not tutmak, tahminden çok daha güvenilir bir tablo verir:

1. Ne zaman direniyor? Oturmadan önce mi, oturduktan beş dakika sonra mı? Oturmadan önceki direnç genelde rutin ve saatle, oturduktan sonraki direnç ise içerikle ilgilidir.
2. Neyi çalarken duruyor? Hep aynı parçada duruyorsa sorun zorluk seviyesidir; her parçada duruyorsa sorun dikkat süresi ya da yorgunluktur.
3. Siz odada varken mi yokken mi daha çok çalıyor? Cevap "yokken" ise, farkında olmadan denetleyici konumuna geçmiş olabilirsiniz.

Üç günün sonunda elinizde bir tahmin değil bir örüntü olur — ve müdahale de o örüntüye göre seçilir.

Zorlamanın gerçek maliyeti

Israrla oturtulan bir çocuk kısa vadede çalışır. Ama öğrendiği asıl şey teknik değil, müziğin zorunlu bir iş olduğudur. Bu ders bir kez öğrenildiğinde geri alması çok zordur; birçok yetişkinin "çocukken piyano çalıyordum ama nefret ediyordum" demesinin sebebi budur.

Bu, hiç ısrar edilmeyecek demek değil. Fark şurada: sürece ısrar edilir, keyfe değil. "Bugün on dakika oturuyoruz" sürdürülebilir bir sınırdır; "bunu sevmen lazım" ise imkânsız bir taleptir.

Yaşa göre isteksizlik farklı görünür

Aynı cümleyi kuran dört yaşındaki çocukla on iki yaşındaki çocuk aynı şeyi söylemiyor olabilir. Müdahaleyi yaşa göre ayarlamak, doğru sebebi bulmak kadar önemlidir.

3-4 yaş

Bu yaşta "istemiyorum" çoğu zaman gerçek bir tercih değil, o anki ruh halidir. Beş dakikayı geçen her yapılandırılmış çalışma bu yaşta zaten fazladır. Israr etmeyin; aynı içeriği hareketli bir oyuna çevirip yarım saat sonra tekrar deneyin. Bu yaşta çalışmanın adı bile konmamalı.

5-6 yaş

Direnç genellikle süreyle ilgilidir. On dakikayı aşan her oturum tepki üretir. Bu yaşta işe yarayan tek şey görev sayısını üçle sınırlamaktır: üç kez çal, bitti. Görevin biteceğini bilen çocuk başlamaya çok daha istekli olur.

7-9 yaş

Artık karşılaştırma ve utanç devreye girer: "arkadaşım daha iyi çalıyor" hissi bu yaşta bırakmanın en yaygın sebebidir. Bu yaşta konuşarak ikna etmek yerine kendi ilerlemesini gösterin. Ayrıca bu yaşta oyun formatı hâlâ çok etkilidir; enstrümandan bir hafta uzaklaşıp kutu oyunları üzerinden devam etmek teması korur.

10-12 yaş

Bu yaşta isteksizlik çoğu zaman özerklik meselesidir: çocuk kendi seçmediği bir işi yapmak istemez. Çözüm de aynı yerdedir — repertuvarı, çalışma saatini ve hedefi ona bırakın. Bu yaşta dayatılan bir program, ne kadar iyi kurulmuş olursa olsun uzun sürmez.

İki haftalık kural

"Bırakmak istiyorum" cümlesi geldiğinde hemen karar vermeyin. İşe yarayan bir yöntem şudur: iki haftalık bir deneme dönemi ilan edin. Bu iki hafta boyunca üç şey değişir:

1. Çalışma süresi yarıya iner — on dakika, daha fazlası değil.
2. Ne çalışacağını çocuk seçer; teknik alıştırma yok, sadece sevdiği parça.
3. Siz hiçbir düzeltme yapmazsınız. Sadece dinlersiniz.

İki hafta sonunda isteksizlik geçtiyse sorun müzikte değil, kurulumdaydı. Geçmediyse elinizde artık daha sağlam bir veri var ve karar duygusal değil.

Motivasyonu geri getiren küçük değişiklikler

Çoğu zaman büyük kararlar değil, küçük ayarlar işe yarar:

• Dinleyici bulun. Babaanneye telefonda çalmak, çalışmaya sebep yaratır.
• Birlikte çalın. Siz ritim tutun, o melodiyi çalsın. Yalnız çalışmak sıkıcıdır, birlikte çalmak oyundur.
• Bir süre notayı bırakın. Kulaktan çalmak, sıkışan çocukları çoğu zaman rahatlatır.
• Çalışmayı oyuna çevirin. Ritim ve nota kartlarıyla oynanan kısa kutu oyunları, masa başı zorunluluğu hissini kırar.
• Hedefi görünür yapın. "Doğum gününde bu şarkıyı çalacaksın" gibi somut bir tarih, soyut bir ilerlemeden daha çok çeker.
• Ortamı değiştirin. Odayı, saati, hatta oturma yönünü değiştirmek bile bazı çocuklarda direnci kırar; alışkanlık haline gelmiş bir direnç, mekâna bağlanmış olabilir.
• Çalışmayı sizin de yaptığınız bir şeye dönüştürün. Aynı saatte siz de bir şey öğrenin — çocuk yalnız çalışmıyorsa direnç azalır.

Söylenmemesi gereken beş cümle ve yerine ne denir

• "Bu kadar para verdik." Suçluluk motivasyon üretmez. Yerine: "Bu ay hangi parçayı bitirmek istersin?"
• "Kardeşin senin yaşındayken daha iyiydi." Kıyas, bırakmanın en hızlı yoludur. Yerine: "Geçen ay burada duruyordun, bugün durmadın."
• "Sen zaten hiçbir şeyi bitirmiyorsun." Bu cümle müziğin ötesine geçer ve kalıcı iz bırakır. Yerine: "Bugün olmadı, yarın normal saatte deneriz."
• "Çalışmazsan derse göndermem." Dersi ceza aracı yapmak, dersi de kaybettirir. Yerine: "Süreyi kısaltalım mı, on dakika yeter mi?"
• "Ne kadar yeteneklisin, boşa gidiyor." Yetenek övgüsü baskı üretir. Yerine: "Bu hafta dört gün oturdun, bu senin rekorun."

Şu durumda ne yapmalı?

• Derse gitmeyi seviyor ama evde hiç çalışmıyorsa: Bu iyi bir tablodur, panik yapmayın. Ev çalışmasını beş dakikaya indirin ve görev bazlı yapın. Derse devam eden çocuk, ev düzeni kurulduğunda hızla toparlar.
• Her çalışma kavgayla bitiyorsa: Bir hafta tamamen bırakın. Kavga eden bir ilişkide öğrenme olmaz; önce ilişkiyi onarın, sonra düzeni kurun.
• Sadece sevdiği parçaları çalıyor, alıştırma yapmıyorsa: Bu bir sorun değil, bir kaynak. Alıştırmayı sevdiği parçanın içinden çıkarın — "bu şarkının şu kısmı için şu hareketi çalışmalıyız" demek, soyut bir alıştırmadan kat kat etkilidir.
• Aylardır aynı şeyi söylüyor ve hiçbir müdahale tutmuyorsa: Bir dönem ara vermeyi ciddi biçimde değerlendirin. Kapıyı açık bırakan bir ara, zorla sürdürülen bir yıldan daha iyi sonuç verir.

Bırakmak bazen doğru karardır

Her çocuk müzikle devam etmek zorunda değil. Yukarıdakileri denediyseniz, sebep zorlanma ya da yorgunluk değilse ve çocuk aylardır aynı şeyi söylüyorsa, bırakmak bir yenilgi değildir. Önemli olan bırakışın biçimi: "Boşuna para verdik" ya da "Sen zaten hiçbir şeyi bitirmiyorsun" cümleleriyle biten bir süreç, çocuğa müzikten çok daha kötü bir şey öğretir.

Bunun yerine kapıyı açık bırakın: "Şimdilik ara veriyoruz, istediğinde geri döneriz." Ara veren çocukların önemli bir kısmı bir-iki yıl sonra, bu kez kendi isteğiyle geri dönüyor. O dönüş, zorla devam ettirilen üç yıldan daha değerli oluyor.

Sık sorulan sorular

Ara verirsek öğrendiklerini unutur mu?

Bir kısmını unutur, ama sanıldığı kadar çoğunu değil. En hızlı kaybedilen şey fiziksel alışkanlıklar ve rutindir; kulak ve ritim birikimi büyük ölçüde kalır. Ara döneminde haftada bir-iki kısa temas — dinleme, oyun, kısa çalma — kaybın çoğunu önler.

Ödül sistemi kurmalı mıyım?

Kısa vadede işe yarar, uzun vadede riskli. Ödüle bağlanan çalışma, ödül kalktığında durur. Kullanacaksanız ödülü sonuca değil sürece bağlayın ("bu hafta dört gün oturduk, cumartesi birlikte oyun oynuyoruz") ve zamanla ödülü doğal bir rutine dönüştürün.

Öğretmen değişikliği çözüm olur mu?

Sorun ilişkiden kaynaklanıyorsa evet, belirgin fark yaratır. Ama zorlanma, yorgunluk ya da ev düzeni kaynaklıysa öğretmen değişikliği sonucu değiştirmez, sadece süreci uzatır. Karar vermeden önce mevcut öğretmenle açık bir konuşma yapın; çocuğunuzun derste nasıl davrandığını sizden farklı bir açıdan gören tek kişi odur.

Enstrümanı değiştirmek işe yarar mı?

Bazen. Özellikle çocuk çalgının sesini sevmiyorsa ya da fiziksel olarak zorlanıyorsa değişiklik gerçek bir çözümdür. Ama her zorlukta çalgı değiştirmek, hiçbirinde ilerleyememe sonucunu doğurur. Değiştirmeden önce enstrüman başlığındaki yazılardan çalgının gerçek yükünü ve alternatiflerini gözden geçirin.

Evde nasıl bir düzen isteksizliği baştan önler?

Kısa, sabit ve görev bazlı bir düzen. Süre yerine görev, uzun yerine sık, denetim yerine eşlik. Bu düzeni kurmaya dair pratik örnekleri evde müzik başlığı altında bulabilirsiniz; isteksizliğin büyük bölümü, sonradan çözülmek yerine baştan önlenebilen bir şeydir.

Kısacası isteksizlik bir son değil, bir bilgi. Size süreçte bir şeyin çocuğa uymadığını söylüyor. Sebebi bulup ayarı yaptığınızda çoğu çocuk geri geliyor — üstelik bu kez kendi ayaklarıyla.