Her 10 Kasım Sabahı için 5 Sınıf Etkinliği

Bir anma şarkısını sınıfta pekiştirmek, bir bayram şarkısını pekiştirmekten farklı bir ton ister. Bu yazıdaki beş etkinlik, söz ve müziği Gülçin Güneş'e ait "Her 10 Kasım Sabahı" şarkısının sözlerini yazılı çalışmalarla oturtmak için hazırlandı. Hepsi sessiz, sakin ve bireysel ya da ikili yapılabilecek etkinlikler: söz tamamlama, karışık dizeleri sıraya koyma, yarım dizeleri eşleştirme, sözcükleri iki sütuna ayırma ve bir sınıf panosu. Her etkinliğin cevap anahtarı kendi bölümünün sonunda. Şarkının tam sözleri, videosu ve nota ile altyapıya ulaşma yolu için Her 10 Kasım Sabahı şarkı sözleri, video ve nota sayfasına bakabilirsiniz.

Başlamadan önce

Bu etkinlikler, şarkının öğretilmesine yardım etmek için yazıldı; şarkının yerini tutmaz. En iyi sonucu, sınıf şarkıyı en az bir kez dinledikten ve bir iki kıtasını söyledikten sonra verirler. Dört derslik öğretme planındaki ikinci ve üçüncü derslerin sonuna on dakikalık bir etkinlik eklemek iyi bir düzendir.

Etkinliklerin tonu, şarkının tonuna uymalı. Birkaç ilke işe yarar:

• Yarışma yok. İlk bitirene ödül, puan tablosu ya da takım yarışı bu konuya uymaz. Herkes kendi hızında çalışsın.
• Sessiz çalışma. Etkinlik sırasında arka planda şarkının altyapısını kısık sesle çalabilirsiniz; bu hem sakin bir ortam kurar hem de ezgiyi kulakta tutar.
• Sözleri değiştirmeden. Fotokopi hazırlarken sözcükleri ve noktalamayı sözlerin aslına göre kontrol edin. Çocuklar yanlış yazılmış bir dizeyi yanlış ezberler.
• Künye. Çalışma kâğıdının altına küçük bir satır ekleyin: "Söz ve müzik: Gülçin Güneş". Eser sahibinin tek ricası adının anılmasıdır; bu alışkanlık çocuklara da bir eserin bir sahibi olduğunu gösterir.

Etkinlikleri ders başında ısınma olarak da kullanabilirsiniz; ancak ısınma bölümünü bu konuda sakin tutun. Ders başı için genel fikirler müzik dersinin ilk 10 dakikası yazımızda var; anma haftasında bunlardan hareketsiz ve sessiz olanları seçin.

1. Söz tamamlama (üç düzey)

Söz tamamlama, şarkıyı ezberlemenin en doğrudan yoludur. Çocuk boşluğa gelecek sözcüğü önce zihninde ezgiyle söyler, sonra yazar. Aşağıda üç düzey var; sınıfınıza göre birini ya da sırayla hepsini kullanabilirsiniz. Boşlukların sayısı ve kutunun olup olmaması, zorluğu ayarlamanın iki kolay yoludur.

A düzeyi: Son kıta, kutulu (1–2. sınıf)

Kutudaki sözcükleri boşluklara yerleştirin: Ebediyen · sen · varsın · özlem

Sen hep ________, hep olacaksın
________ yaşayacaksın.
Bin yıl geçse kalpte tek ________,
Sonsuz minnet, sonsuz ________.

Son kıta, tekrarlanan sözcükleri ve uyakları sayesinde en kolay ezberlenen bölümdür; okumaya yeni başlayan sınıflar için iyi bir başlangıçtır. Kutudaki sözcükleri tahtaya büyük harflerle yazın ve çocuklarla bir kez birlikte okuyun.

B düzeyi: Birinci kıta, kutusuz (2–4. sınıf)

Boşluklara gelecek sözcükleri şarkıyı hatırlayarak yazın:

Her 10 Kasım ________,
Duyulur siren ________.
________ vurur şehre,
Sessiz ________ her köşe.

Kutunun kaldırılması, çocuğun sözcüğü şarkının akışından hatırlamasını ister. Takılan çocuğa sözcüğü söylemek yerine dizeyi ezgiyle başlatın; çoğu zaman sözcük ezgiyle birlikte gelir.

C düzeyi: İkinci kıta, altı boşluk (5–8. sınıf)

Şarkının en uzun dizeleri bu kıtada. Boşlukları doldurun:

Mavi tek ________ değil, bir çift ________
Duyulur ________, adın dillerde.
Yokluğun her an ________ kalplerde,
________ ışık, fikrin ________ bize.

Bu düzey, sözlerin anlamı üzerine konuşmaya da kapı açar. Boşluklar doldurulduktan sonra "Varlığın ışık, fikrin miras bize" dizesinde ışık ve miras sözcüklerinin neyi anlatıyor olabileceğini sorun. Dize dize anlam ve sınıf düzeyine göre sorular için Her 10 Kasım Sabahı sözlerinin anlamı yazımıza bakabilirsiniz.

Cevap anahtarı: A: varsın, Ebediyen, sen, özlem · B: sabahı, sesi, Yokluğun, gri · C: gökte, gözde, sesin, hüzün, Varlığın, miras

2. Karışık dizeler

Bir kıtanın dizeleri karışık sırayla verilir; çocuk onları şarkıdaki sırasına koyar. Bu etkinlik, sözcükleri bilen ama dizelerin sırasını karıştıran çocuklar için birebirdir. Şarkının ortasında kopan ve bir sonraki dizeyi bulamayan çocuk genellikle sözcüğü değil, sırayı unutmuştur.

Çalışma kâğıdında her dizenin önüne bir kutu koyun; çocuk kutulara 1'den 4'e kadar sıra numarası yazsın. Daha küçük sınıflarda dizeleri kartlara yazıp masada sıraya dizdirebilirsiniz; kartları elle tutup yer değiştirmek, kâğıt üzerinde numara vermekten daha kolaydır.

Birinci kıta

• a) Duyulur siren sesi.
• b) Her 10 Kasım sabahı,
• c) Sessiz gri her köşe.
• d) Yokluğun vurur şehre,

Son kıta

• a) Ebediyen yaşayacaksın.
• b) Sonsuz minnet, sonsuz özlem.
• c) Sen hep varsın, hep olacaksın
• d) Bin yıl geçse kalpte tek sen,

Sıralama bittikten sonra kıtayı ezgisiyle bir kez söyletin ve çocuklardan kendi sıralamalarını şarkıyla karşılaştırmalarını isteyin. Kulak, gözün kaçırdığını yakalar.

Cevap anahtarı: Birinci kıta: b–a–d–c · Son kıta: c–a–d–b

3. Yarım dizeleri eşleştirme

Sol sütunda dizelerin ilk yarısı, sağ sütunda karışık sırayla ikinci yarısı var. Çocuk her ilk yarıyı kendi ikinci yarısıyla eşleştirir. Etkinlik, şarkının virgüllerle bölünen dizelerini kullanır; bu virgüller aynı zamanda şarkıdaki nefes yerlerine denk gelir. Böylece çocuk eşleştirirken nefes alacağı yeri de görmüş olur.

Dizelerin ilk yarısı:

1. Mavi tek gökte değil,
2. Duyulur sesin,
3. Yokluğun her an
4. Varlığın ışık,
5. Yasımız var,
6. Sen hep varsın,
7. Bin yıl geçse
8. Sonsuz minnet,

Dizelerin ikinci yarısı:

• a) kalpte tek sen,
• b) sonsuz özlem.
• c) bir çift gözde
• d) adın dillerde.
• e) hep olacaksın
• f) fikrin miras bize.
• g) hüzün kalplerde,
• h) hüznümüz çok.

İkili çalışmada bir çocuk ilk yarıyı ezgisiyle söylesin, eşi ikinci yarıyı tamamlasın. Sonra roller değişsin. Bu, aynı zamanda tören provası için iyi bir hazırlıktır: çocuklar dizenin ortasından da şarkıya girebilmeyi öğrenir.

Cevap anahtarı: 1-c, 2-d, 3-g, 4-f, 5-h, 6-e, 7-a, 8-b

4. Hüzün ve ışık sözcükleri

Her 10 Kasım Sabahı'nın sözleri bir yolculuk çizer: şarkı yoklukla başlar, varlıkla biter. Bu etkinlik, çocuğun bu yolculuğu kendi gözüyle bulmasını sağlar. Tahtaya iki sütun çizin: birinin başına "hüzün sözcükleri", diğerinin başına "ışık sözcükleri" yazın. Çocuklar sözlerin tam metnine bakarak sözcükleri bulur ve uygun sütuna yazar.

Doğru cevap tek değildir; çocuk bir sözcüğü neden o sütuna koyduğunu açıklayabiliyorsa kabul edin. Yine de öğretmen için örnek bir dağılım şöyle:

• Hüzün sözcükleri: yokluğun, siren, sessiz, gri, hüzün, yasımız, hüznümüz, zor, özlem
• Işık sözcükleri: mavi, ışık, varlığın, fikrin, miras, varsın, olacaksın, yaşayacaksın, minnet

Sütunlar dolunca şu soruyu sorun: Hüzün sözcükleri şarkının daha çok hangi bölümünde, ışık sözcükleri hangi bölümünde? Çocuklar hüzün sözcüklerinin şarkının başında, ışık sözcüklerinin sonunda yoğunlaştığını kendileri fark eder. Bu fark ediş, şarkının neden hüzünle değil minnetle bittiğini anlatmanın en iyi yoludur.

Hece avı

Şarkıdaki uzun ve eski sözcükler, söylerken çocukların en çok takıldığı yerlerdir. Aşağıdaki sözcükleri hecelerine ayırtın ve her heceyi bir alkış yerine sessizce parmakla sayarak söyletin. Anma haftasında alkış yerine parmak saymak, etkinliği konunun tonuyla uyumlu tutar.

• Ebediyen
• yaşayacaksın
• olacaksın
• hüznümüz
• dillerde
• minnet

Cevap anahtarı: E-be-di-yen (4 hece) · ya-şa-ya-cak-sın (5 hece) · o-la-cak-sın (4 hece) · hüz-nü-müz (3 hece) · dil-ler-de (3 hece) · min-net (2 hece)

5. Miras panosu

Bu etkinlik, şarkının dönüş dizesinden adını alır: "Varlığın ışık, fikrin miras bize". Sınıf panosunun başına büyük harflerle "Fikrin miras bize" yazın. Her çocuk küçük bir karta, Atatürk'ten bize kalan ve kendisi için önemli olan bir düşünceyi ya da değeri tek bir sözcük veya kısa bir cümleyle yazar ya da resmeder.

Çocukların aklına ilk gelenler genellikle okumak, bilim, cumhuriyet, birlikte çalışmak ve vatan sevgisi gibi değerlerdir. Küçük sınıflarda yazı yerine resim kabul edin. Büyük sınıflarda kartın arkasına o değerin bugün kendi hayatlarında nerede karşılarına çıktığını bir cümleyle yazdırabilirsiniz.

Pano için birkaç öneri:

• Kartların hepsi aynı boyda ve sade olsun; renkli süslemeler yerine beyaz ya da açık renk kartlar seçin.
• Panonun bir köşesine şarkının son kıtasını ve "Söz ve müzik: Gülçin Güneş" bilgisini ekleyin.
• Kartları "en güzel" diye seçmeyin, hepsini asın. Bu bir yarışma değil, sınıfın ortak sözüdür.
• Pano tören salonunun girişine taşınabiliyorsa, programdan önce oraya asın. Tören günü veliler ve diğer sınıflar da görür.

Panoyu hazırlarken anma programının bütününü de düşünüyorsanız, müziğin programdaki yeri ve süre dengesi için 10 Kasım töreninde müzik yazımıza bakabilirsiniz.

Kısaca

Her 10 Kasım Sabahı'nın sözleri, beş sakin etkinlikle sınıfta pekiştirilebilir: düzeye göre söz tamamlama, karışık dizeleri sıraya koyma, yarım dizeleri eşleştirme, hüzün ve ışık sözcüklerini ayırma ve "Fikrin miras bize" panosu. Etkinlikleri yarışmaya dönüştürmeyin, sözleri değiştirmeden kullanın ve her çalışma kâğıdına söz ve müziğin Gülçin Güneş'e ait olduğunu yazın. Hepsinin amacı aynı: çocuğun şarkıyı törende ezberden değil, anlayarak söylemesi.