29 Ekim Gösterisinde İki Sesli Koro: İlkokulda Kanonla Başlamak

Bir ilkokul korosunun ilk kez iki sesli söylediği an, hem çocuk hem öğretmen için unutulmaz bir andır. Çocuk ilk kez kendi sesini başka bir sesin yanında taşır ve iki ses birlikte doğru duyulduğunda gözleri parlar. 29 Ekim gösterisi bu anı yaşatmak için iyi bir fırsat olabilir, ama dikkatli kurulmazsa sahnede iki grubun birbirini bastırdığı bir yarışa da dönüşebilir. Bu yazıda ilkokulda iki sesli koroya kanonla nasıl başlanacağını, ezgili kanona geçmeden önce hangi basamakların gerektiğini, Lumbadore için yazdığımız bir 29 Ekim konuşma kanonunu ve iki sesli bir bölümü programa nasıl güvenle yerleştireceğinizi anlatıyoruz.

Neden kanon?

Kanon, aynı ezginin farklı gruplar tarafından belli aralıklarla başlatılarak söylenmesidir. Birinci grup başlar, belli bir noktaya geldiğinde ikinci grup aynı ezgiye baştan girer. İki sesli söylemeye kanonla başlamanın üç önemli avantajı vardır:

• Yeni bir ezgi gerekmez: Her grup aynı ezgiyi söyler. Çocuk yeni bir parti öğrenmek zorunda kalmaz; bildiği ezgiyi başka bir zamanda başlatır.
• Bağımsızlık öğretir: Çocuk, başka bir grup farklı bir yeri söylerken kendi yerini korumayı öğrenir. İki sesli söylemenin temel becerisi budur.
• Başarı hızlı gelir: İyi seçilmiş bir kanon birkaç derste oturur ve çocuk iki sesliliği ilk denemelerinde duyar.

İki sesliliğe geçişin genel yol haritasını kanondan çok sesliliğe geçiş yazımızda anlattık. Bu yazı, o yol haritasını 29 Ekim gösterisine uyarlıyor.

Her şarkı kanon olmaz

Kanon için yazılmamış bir şarkıyı kaydırarak söylemek çoğu zaman kulağa rahatsız edici gelir, çünkü üst üste gelen yerler birbirine uymaz. Kanonlar, ezginin farklı bölümleri aynı anda söylendiğinde uyumlu duyulacak biçimde bestelenir. Bu yüzden programınızın ana şarkısını kanona çevirmeye çalışmayın. Bunun yerine iki yol izleyin:

• Kanon olarak bilinen bir eser seçin: Müzik ders kitaplarında kanon biçiminde yazılmış şarkılara sıklıkla yer verilir. Bir eserin kanon olarak söylenebileceğini kitabın ya da notanın kendisi belirtiyorsa güvenle kullanabilirsiniz.
• Deneyerek kontrol edin: Bir eserin kanon olarak çalışıp çalışmadığından emin değilseniz, bir meslektaşınızla ya da kendi kaydınızla üst üste söyleyerek deneyin. Birbirine uymayan yerler hemen duyulur.

Konuşma kanonları ise bu sorunu tamamen ortadan kaldırır: ezgi olmadığı için her ritimli metin kanon olarak söylenebilir. İlkokulda iki sesliliğe başlamanın en güvenli yolu da budur.

Dört basamakta ikinci sese hazırlık

Ezgili kanona geçmeden önce sınıfı dört basamakla hazırlayın. Her basamak bir öncekinin üzerine kurulur; bir basamakta zorlanan sınıfı bir sonrakine taşımayın.

1. Uzun ses

Bir grup tek bir sesi uzun tutar, diğer grup bildikleri basit bir ezgiyi söyler. Uzun sesi tutan grup, ezginin içinde kendi sesini kaybetmemeyi öğrenir. Bu basamak, iki sesliliğin ilk ve en kolay deneyimidir.

2. Ritim kalıbı

Bir grup şarkıyı söyler, diğer grup beden perküsyonuyla tekrarlayan bir ritim kalıbı verir. Burada bağımsızlık ritim düzeyindedir: grup, şarkının ritmine kapılmadan kendi kalıbını sürdürmelidir. Beden perküsyonu basamaklarını beden perküsyonunda ilerleme yazımızda anlattık.

3. Konuşma kanonu

Ritimli bir metin iki grup tarafından kaydırılarak konuşulur. Ezgi olmadığı için yanlış ses riski yoktur; çocuk yalnızca ritmini ve yerini korumaya odaklanır.

4. Ezgili kanon

Son basamakta aynı mantık ezgiye taşınır. Konuşma kanonunda kendi yerini korumayı öğrenmiş bir sınıf, ezgili kanona çok daha kolay geçer.

Lumbadore için yazılmış bir 29 Ekim konuşma kanonu

Aşağıdaki metni 29 Ekim gösterileri için konuşma kanonu olarak yazdık; sınıfınızda ve töreninizde serbestçe kullanabilirsiniz. Dört satırın her biri sekiz hecedir ve her satır eşit sürede söylenir.

Yirmi dokuz Ekim geldi,
Bayraklar astık sınıfa.
Cumhuriyet, Cumhuriyet,
Kutlu olsun, kutlu olsun!

Beden perküsyonu: Her satıra bir hareket eşlik eder. Birinci satırda eller alkışlar, ikinci satırda eller dizlere vurur, üçüncü satırda parmaklar şıklatılır, dördüncü satırda ayaklar yere vurur. Hareketler kanonda grupların nerede olduğunu hem çocuğa hem izleyiciye gösterir.

Kanon girişi: Birinci grup birinci satırı bitirip ikinci satıra geçtiği anda ikinci grup birinci satırdan başlar. Dört grupla söylemek isterseniz her grup bir öncekinden bir satır sonra girer.

Öğretme sırası:

1. Metni tüm sınıf birlikte, hareketleriyle birlikte öğrenir. Bu aşamada kanon yok.
2. Sınıf birinci grup olur, siz tek başınıza ikinci grup olarak girersiniz. Çocuk, başka bir yeri söyleyen bir sesin yanında kendi yerini korumayı ilk kez dener.
3. Sınıfı ikiye bölün. Her grubun önüne bir lider öğrenci koyun; lider hareketleri biraz daha belirgin yapar.
4. Gruplar güçlendiğinde üçüncü ve dördüncü grubu ekleyin.

Bitiş: Kanonun nasıl biteceğine önceden karar verin. İki yol vardır: her grup metni iki kez söyleyip sırayla susar ya da tüm gruplar sizin işaretinizle aynı anda "kutlu olsun" diyerek birlikte bitirir. İkinci yol sahnede daha etkili bir kapanış sağlar.

Sınıf düzeyine göre kanon

• 1. ve 2. sınıf: Yalnızca konuşma kanonu ve en fazla iki grup. Bu yaşta kanonun asıl kazancı, çocuğun başka bir grubun sesini duyarken kendi yerini koruyabilmesidir. Gruplardan birini öğretmen yönetirse kanon çok daha kolay oturur. Hareketler mutlaka metinle birlikte kullanılmalıdır; çocuk yerini kaybettiğinde hareketten bulur.
• 3. ve 4. sınıf: Konuşma kanonu dört gruba çıkarılabilir ve kısa, kanon olarak yazılmış bir ezgiyle ezgili kanona geçilebilir. Bu yaşta grup liderlerini öğrenciler arasından seçmek iyi sonuç verir; liderin görevi kendi grubunun girişini başlatmak ve hareketleri belirgin yapmaktır.
• Ortaokul: Ezgili kanonun yanına uzun ses partisi eklenebilir. Ses değişimindeki öğrenciler uzun ses partisinde rahat eder, diğerleri kanonu söyler. Ortaokulda konuşma kanonu da daha karmaşık ritimlerle zenginleştirilebilir; öğrencilerin kendi dört satırlık metinlerini yazıp kanon olarak söylemesi iyi bir yaratıcı çalışmadır.

Hangi sınıf düzeyinde olursanız olun, kanonu sahneye taşımadan önce sınıfın onu en az üç ayrı derste temiz söylediğini duymuş olun. Bir derste tutan kanon, sahne heyecanında dağılabilir; üç derste tutan kanon ise sahnede de tutar.

Kanonu programa yerleştirmek

Konuşma kanonu, 29 Ekim programında iki yerde iyi çalışır:

• Ana şarkıdan önce giriş olarak: Kanon salonun dikkatini toplar, son satırda tüm gruplar birleşir ve ardından ana şarkı başlar. Kanonun ritmik enerjisi, şarkıya güçlü bir giriş hazırlar.
• Programın ortasında geçiş olarak: İki bölüm arasında sahnedeki yer değişikliği sırasında kanon söylenebilir. Bu, sahne değişimini gösterinin bir parçasına çevirir.

Ezgili bir kanon hazırladıysanız onu programın ortasına yerleştirin; açılışta heyecan, kapanışta yorgunluk iki sesliliği zorlar.

Ezgili kanona geçerken dikkat edilecekler

• Güçlü grubu ikinci başlatın: Kanonda ikinci giren grup, ilk grubun sesinin içinde girdiği için daha zor durumdadır. Daha güçlü sesleri bu gruba verin.
• Grupları karıştırmayın: Sahnede gruplar yan yana, ayrı bloklar olarak durmalıdır. İç içe geçmiş gruplarda çocuk yanındaki farklı sese kapılır.
• Görsel işaret kullanın: Her grubun girişini elinizle ayrı ayrı verin. Çocuk kanonda sizi izler; girişi duyarak değil görerek yakalar.
• Tempoyu yavaş tutun: Kanonda tempo hızlandıkça gruplar birbirine karışır. Provada rahat bir tempo seçin ve sahnede de o tempoyu koruyun.

Sahnede iki sesli koro ve yedek plan

İki sesli bir bölüm, tek sesli bir bölümden daha kırılgandır. Bu yüzden her iki sesli bölümün bir yedek planı olmalıdır: son provada kanon tutmazsa aynı metni tek sesli, yani tüm sınıf birlikte söyler. Bu kararı genel provadan önce verin ve çocuklara açıkça söyleyin; çocuk hangi biçimde söyleyeceğini bilmeden sahneye çıkmamalıdır. Prova takvimine bu karar noktasını nasıl yerleştireceğinizi üç haftalık prova takvimi yazımızda anlattık. Koronun dizilimi ve grupların sahnedeki yeri için de sınıf korosu nasıl kurulur yazımıza bakabilirsiniz.

Ritim duygusunu oyunla güçlendirmek

Konuşma kanonunun temeli, her grubun ritmini sabit tutabilmesidir. Bu beceri oyunla güçlenir. Derslerin başında kısa ritim yankıları, ritim kalıplarını tanıma oyunları ve beden perküsyonu zincirleri yapın. Ritim kalıplarını oyunlaştıran Ritimbala ritim tombalası gibi materyaller, sınıfın ritim dağarcığını genişletir ve kanondaki ritmik bağımsızlığı destekler.

Sık yapılan hatalar

• Ana şarkıyı kanona çevirmek: Kanon için yazılmamış bir şarkıyı kaydırmak çoğu zaman uyumsuz duyulur.
• Basamak atlamak: Uzun ses ve konuşma kanonu deneyimi olmadan doğrudan ezgili kanona geçen sınıf, gruplar arasında kaybolur.
• Eşit olmayan gruplar: Bir grupta bütün güçlü sesler toplanırsa diğer grup duyulmaz. Grupları güç bakımından dengeleyin.
• Yedek plansız sahneye çıkmak: İki sesli bölüm tutmazsa ne olacağını herkes bilmelidir.

Kısaca

İlkokulda iki sesli koroya kanonla başlamak, çocuğa yeni bir parti öğretmeden bağımsızlık kazandırmanın en kolay yoludur. Ama her şarkı kanon olmaz; ya kanon olarak bilinen bir eser seçin ya da konuşma kanonuyla başlayın. Uzun ses, ritim kalıbı, konuşma kanonu ve ezgili kanon basamaklarını sırayla izleyin. Yukarıdaki dört satırlık konuşma kanonu, 29 Ekim programında giriş ya da geçiş olarak kullanılabilir. Her iki sesli bölümü bir tek sesli yedekle planlayın; böylece sahnede ne olursa olsun koro birlikte başlar ve birlikte bitirir.