Ukulele Tab Nasıl Okunur? Türkçe Tab Rehberi

Ukulele öğrenen hemen herkes bir noktada tab ile karşılaşır. İnternette bulunan şarkıların büyük bölümü nota yerine tab ile paylaşılır ve ilk bakışta rakamlardan oluşan bu düzen kafa karıştırıcı görünür. Oysa tab, notadan çok daha basit bir mantıkla çalışır; yarım saatte öğrenilir.

Bu yazıda tab'ın ne olduğunu, dört çizginin neyi temsil ettiğini, rakamların ne anlama geldiğini ve tab'ın söylemediği tek şeyin ne olduğunu sırayla ele alıyoruz.

Tab nedir, notadan farkı ne?

Tab (tabulatür), parmağın nereye basacağını gösteren bir yazım biçimidir. Nota ise hangi sesin duyulacağını gösterir. Aradaki fark önemlidir:

• Nota sesi anlatır. Hangi çalgıda çalınırsa çalınsın aynı ses çıkar. Ama o sesi ukulelede nerede bulacağınızı size söylemez.
• Tab konumu anlatır. Hangi telde, hangi perdede olduğunuzu doğrudan söyler. Ama çıkan sesin adını söylemez.

Bu yüzden tab, başlangıç aşamasında hızlı sonuç verir: nota okumayı bilmeden şarkı çalmaya başlayabilirsiniz. Uzun vadede ise nota okuma becerisinin yerini tutmaz — ikisi birbirini tamamlar.

Dört çizgi neyi gösterir?

Ukulele tab'ı dört yatay çizgiden oluşur. Her çizgi bir teldir. Gitarda altı çizgi olmasının sebebi de aynıdır: çizgi sayısı tel sayısıdır.

Burada en sık yapılan hata şudur: çizgilerin sırası, enstrümana baktığınızda gördüğünüz sıranın tersidir. Tab'da:

• En üstteki çizgi = A teli (birinci tel, en ince)
• İkinci çizgi = E teli
• Üçüncü çizgi = C teli (en kalın ses)
• En alttaki çizgi = G teli (dördüncü tel)

Yani ukuleleyi çalma pozisyonunda tutup aşağı baktığınızda size en yakın duran tel, tab'da en alta yazılır. Bu mantık ilk başta ters gelir ama bir kez oturduktan sonra otomatikleşir.

Üçüncü telin kalın olması kafa karıştırabilir

Standart GCEA akordunda en kalın ses dördüncü telde değil, üçüncü teldedir. Dördüncü tel (G) beklenenden incedir. Buna yeniden giriş akordu (re-entrant tuning) denir ve ukulelenin o tanıdık parlak tınısının sebebi tam olarak budur.

Tab okurken bunun pratik bir sonucu var: yukarıdan aşağı sıralanan rakamlar her zaman kalından inceye doğru gitmez. Akort düzeniyle ilgili ayrıntı için ukulele akordu yazımıza bakabilirsiniz.

Rakamlar ne anlama gelir?

Çizgilerin üzerindeki her rakam bir perdeyi gösterir:

• 0 = boş tel. Hiçbir yere basmayın, teli öylece çalın.
• 1 = birinci perde (baştan ilk metal çıtanın arkası).
• 3 = üçüncü perde. Ve böyle devam eder.

Rakam, parmak numarası değildir. Bu ayrım önemlidir: akor diyagramlarında rakamlar çoğu zaman hangi parmağı kullanacağınızı söylerken, tab'da rakamlar her zaman perde numarasıdır. İkisini karıştırmak yeni başlayanların en sık takıldığı noktadır.

Rakamlar soldan sağa okunur. Yan yana yazılmış rakamlar sırayla, yani birer birer çalınır.

Akorlar tab'da nasıl yazılır?

Tek tek çalınan notalar yan yana dizilir. Bir akor, yani aynı anda çalınacak sesler ise alt alta yazılır. Kural basit:

• Yan yana = arka arkaya çal (melodi).
• Alt alta = aynı anda çal (akor).

Alt alta dizilmiş dört rakam görüyorsanız, dört telin tamamına aynı anda vuracaksınız demektir. Akorların hangi sırayla öğrenildiği ve parmakların nereye bastığı konusunda ukulele akorları yazımız ayrıntılı bir sıra sunuyor.

Tab'ın söylemediği şey: ritim

Tab'ın en büyük eksiği budur ve bilmeyen herkesi bir kez yanıltır: tab, sürelerin ne kadar olduğunu göstermez. Hangi notanın uzun, hangisinin kısa olduğu yazıda yoktur.

Bu yüzden tab tek başına bir şarkıyı öğretmez. Şarkıyı tanıyor olmanız gerekir. Pratikte işleyen yöntem şudur:

• Şarkıyı birkaç kez dinleyin, ezgisi kulağınıza otursun.
• Tab'a bakarak notaları sırayla, tempoyu hiç düşünmeden bulun.
• Sonra kaydı açıp tab'ı onunla birlikte çalın; süreler kulağınızdan gelsin.

Ritmi yazıdan okumak istiyorsanız aradığınız şey tab değil notadır. Süre değerlerinin nasıl çalıştığı konusunda nota değerleri yazımız temel bir zemin verir.

Sık kullanılan tab işaretleri

Rakamların arasında harfler ve simgeler görürsünüz. En yaygın olanlar şunlardır:

• h (hammer-on): Teli yeniden çalmadan, parmağı sertçe basarak yeni sesi çıkarmak. 2h4 = ikinci perdeyi çal, sonra dördüncüye vurarak bas.
• p (pull-off): Basılı parmağı çekerek alttaki sesi çıkarmak. Hammer-on'un tersidir.
• / ve \ (slide): Parmağı tel üzerinde kaydırmak. 2/4 = ikinciden dördüncüye kaydır.
• ~ (vibrato): Sesi hafifçe titretmek.
• x: Boğuk vuruş. Tel basılı değil, susturulmuş hâlde vurulur.

Başlangıç aşamasında bu işaretlerin hiçbiri zorunlu değildir. Hepsini atlayıp rakamları düz çalmak da geçerli bir başlangıçtır; süslemeler sonra eklenir.

Tab okumayı hızlandıran üç alıştırma

• Boş tel turu: Yalnız 0'lardan oluşan bir dizi yazın ve çalın. Amaç doğru teli bulmak; perde yok, karar yok. Çizgi-tel eşleşmesi böylece oturur.
• Tek tel üzerinde yürüyüş: Sadece A telinde 0-2-4-5 dizisini çalın. Perde numaralarını gözle bulmayı otomatikleştirir.
• Bildiğiniz şarkıyı yazın: Kulaktan çalabildiğiniz basit bir ezgiyi tab olarak kâğıda dökün. Okumayı en çok hızlandıran şey, yazmayı denemektir.

Tab okurken sık yapılan beş hata

• Çizgileri ters okumak. En üstteki çizgiyi en kalın tel sanmak. Sonuç: ezgi tanınmaz hâle gelir, üstelik hata fark edilmesi zor bir hatadır çünkü parmaklar "bir şeyler" çalıyordur.
• Rakamı parmak numarası sanmak. 4 rakamını görüp dördüncü parmağı kullanmak, dördüncü perdeye basmak yerine. Bu hata özellikle akor diyagramından tab'a geçen öğrencilerde çıkar.
• Sıfırı atlamak. 0 "çalma" demek değil, boş tel çal demektir. Atlanınca ezgide delik açılır.
• Ritmi tab'dan beklemek. Yazıda olmayan bir bilgiyi aramak ve bulamayınca tab'ın yanlış olduğunu sanmak.
• Tempoyu baştan yüksek tutmak. Parmaklar yeri henüz bilmezken hızlı çalmak, yanlış hareketleri ezberletir. Yavaş ve doğru, hızlı ve yanlıştan her zaman daha hızlı ilerletir.

İyi bir tab nasıl seçilir?

İnternetteki tab'ların çoğu kullanıcılar tarafından yazılır ve kalite değişkendir. Aynı şarkının beş farklı tab'ı, beş farklı sonuç verebilir. Birkaç pratik ölçüt yardımcı olur:

• Çizgi sayısını sayın. Dört değilse o tab ukulele için değildir. Altı çizgi gitar demektir.
• Akort bilgisi yazıyor mu? İyi tab'lar başında akordu belirtir (çoğunlukla GCEA). Belirtilmemişse standart akort varsayılır, ama alışılmadık akort kullanan bir tab bunu söylemek zorundadır.
• Perde numaraları makul mü? Başlangıç şarkısında sürekli 10-12. perdeler görünüyorsa muhtemelen gitar tab'ı dönüştürülmüştür.
• İlk satırı dinleyerek doğrulayın. Şarkının açılışını çalın; kulağınıza tanıdık gelmiyorsa tab'ı değiştirin. Bu kontrol otuz saniye alır ve saatlerce yanlış ezber kurmaktan kurtarır.

Çocukla tab çalışırken

Tab, çocukta iki yönlü çalışır. İyi yanı: sembolü çözmek zorunda kalmadan hemen ses çıkarabilmek, ilk haftalarda motivasyonu ayakta tutar. Dikkat edilecek yanı: rakamları takip etmek kolayca ezberlemeye dönüşebilir ve çocuk kulağını hiç kullanmadan parmak hareketi biriktirir.

Buna karşı işe yarayan basit bir alışkanlık var: her yeni satırı önce söyleyip sonra çalmak. Çocuk ezgiyi mırıldanabiliyorsa kulağı devrededir; mırıldanamıyorsa yalnız parmak ezberi yapıyordur. Bu kontrol on saniye sürer ve öğrenmenin yönünü belirler.

Tab mı, nota mı?

Bu bir rekabet değil. Tab hızlı başlatır, nota derinleştirir. Ukulele gibi erken sonuç veren bir enstrümanda tab ile başlamak motivasyonu korur; ilk şarkı birkaç günde çalınabilir. Ancak başka bir enstrümana geçmek, topluluk içinde çalmak ya da kendi parçasını yazmak isteyen biri için nota okuma kaçınılmaz hâle gelir.

Çocuklarla çalışırken işe yarayan sıra genellikle şudur: önce kulak ve ritim, sonra tab ile ilk şarkılar, ardından nota. Sembole giden yol seslerin içinden geçtiğinde daha kalıcı oluyor.

Pratik bir özet: tab bir haritadır, nota ise dil. Harita sizi bugün gideceğiniz yere götürür; dil ise bir daha hiç görmediğiniz bir yolu da okumanızı sağlar. Başlangıçta haritayla yola çıkmakta hiçbir sakınca yok, yeter ki dili öğrenmek sonsuza kadar ertelenmesin.

Sık sorulan sorular

Ukulele tab'ında en üstteki çizgi hangi teldir?

En üstteki çizgi A telidir, yani enstrümanı çalma pozisyonunda tuttuğunuzda yere en yakın duran ince teldir. En alttaki çizgi ise G telidir. Sıralama, enstrümana baktığınızda gördüğünüzün tersidir; bu tab yazımının standart kuralıdır ve gitarda da aynı şekilde işler.

Tab'daki rakamlar parmak numarası mı?

Hayır, perde numarasıdır. 3 rakamı "üçüncü parmağını kullan" değil, "üçüncü perdeye bas" demektir. Parmak numaraları genellikle akor diyagramlarında kullanılır. Bu iki gösterimi karıştırmak başlangıçtaki en yaygın hatadır.

Gitar tab'ı ukulelede çalınabilir mi?

Doğrudan çalınamaz. Gitar tab'ı altı telli ve farklı akort düzenine göre yazılmıştır; aynı rakamlar ukulelede bambaşka sesler verir. Ukulele için yazılmış, dört çizgili tab'lara ihtiyacınız var. Arama yaparken "ukulele tab" ifadesini kullanmak bu karışıklığı önler.

Tab'da ritim nasıl anlaşılır?

Standart tab ritmi göstermez. Süreleri şarkıyı dinleyerek öğrenirsiniz. Bazı tab'larda rakamların üstüne süre işaretleri eklenmiş olabilir, ancak bu istisnadır. Ritmi yazıdan okumak istiyorsanız nota gerekir.

Çocuk tab ile mi yoksa nota ile mi başlamalı?

Çocukta öncelik sesin ve ritmin bedende yerleşmesidir. Tab, ilk şarkıyı kısa sürede çalınabilir kıldığı için motivasyonu korur ve bu yaşta değerlidir. Ancak tab'da kalmak uzun vadede sınırlayıcıdır; kulak ve ritim oturduktan sonra notaya geçmek en sağlıklı sıradır.